WoW – Watcher of Watches

WoWywiady

Vianney Halter

Człowiek, który pokazał, że zegarek może opowiadać historię

Vianney Halter

Wprowadzenie

Są zegarmistrzowie, którzy budują doskonałe mechanizmy. Są tacy, którzy tworzą piękne zegarki. Są wreszcie nieliczni, którzy potrafią zmienić sposób myślenia całej branży. Vianney Halter należy właśnie do tej ostatniej grupy.

Urodził się we Francji w 1963 roku. Jako nastolatek rozpoczął naukę w École d'Horlogerie de Paris, gdzie zdobył klasyczne wykształcenie zegarmistrzowskie i pierwsze doświadczenia zawodowe przy renowacji zabytkowych zegarów i zegarków. To właśnie tam nauczył się rzemiosła w jego najbardziej tradycyjnej postaci: cierpliwości, ręcznej obróbki metalu oraz szacunku dla konstruktorów, którzy tworzyli przed nim.

Przełom nastąpił pod koniec lat osiemdziesiątych, kiedy François-Paul Journe zaprosił go do Sainte-Croix. Tam dołączył do Techniques Horlogères Appliquées (THA), pracując u boku Journe'a i Denisa Flageolleta. Atelier to stało się jednym z najważniejszych laboratoriów współczesnego zegarmistrzostwa. To właśnie tam powstawały jedne z najbardziej skomplikowanych konstrukcji swojej epoki dla takich domów jak Breguet czy Cartier, a z umiejętności Haltera jako konstruktora korzystały również marki Jaquet Droz, Franck Muller i Audemars Piguet. Choć nazwa THA pozostawała niemal niewidoczna dla klientów, wpływ tego atelier na rozwój współczesnego wysokiego zegarmistrzostwa trudno przecenić.

Po odejściu z THA Halter kontynuował działalność jako konstruktor i podwykonawca, realizując projekty za pośrednictwem swojego warsztatu Janvier SA. Nic nie wskazywało wówczas na to, że w przyszłości zacznie tworzyć zegarki sygnowane własnym nazwiskiem. Jak sam przyznaje w tej rozmowie, była to decyzja serca, a nie efekt biznesowego planu.

W 1998 roku zaprezentował Antiquę – zegarek, który dla jednych był szokiem, a dla innych objawieniem. Nitowana, nieregularna koperta, cztery oddzielne wskazania wiecznego kalendarza przywodzące na myśl bulaje okrętu podwodnego oraz estetyka inspirowana dziewiętnastowieczną fantastyką naukową nie przypominały niczego, co wcześniej pojawiło się w świecie luksusowych zegarków. Dziś Antiqua jest uznawana za jeden z kamieni milowych niezależnego zegarmistrzostwa, a jej najwyższe wyniki aukcyjne przekroczyły milion dolarów.

Doskonale pamiętam chwilę, gdy po raz pierwszy zobaczyłem fotografie tego zegarka. W tamtym czasie nigdy nie przypuszczałbym, że pewnego dnia będę miał zaszczyt przeprowadzić wywiad z człowiekiem, który go stworzył.

Na tym jednak jego wpływ się nie kończy. W kolejnych latach Halter stworzył między innymi Deep Space Tourbillon, centralny trójosiowy tourbillon zawieszony pod wysoką szafirową kopułą, a następnie Deep Space Resonance, jedną z najbardziej oryginalnych współczesnych interpretacji zjawiska rezonansu w zegarmistrzostwie. Równocześnie współpracował z wieloma markami, od Harry Winston po Louis Erard, Massena Lab i Behrens, udowadniając, że niezależny twórca może zachować własną tożsamość również poza murami własnego atelier.

Trudno jednak sprowadzić Vianneya Haltera wyłącznie do jego osiągnięć technicznych. Dla wielu kolekcjonerów stał się symbolem twórcy, dla którego zegarek nigdy nie był produktem ani nawet narzędziem do odmierzania czasu. Jego projekty czerpią z literatury Juliusza Verne’a i H.G. Wellsa, z estetyki rewolucji przemysłowej oraz z wyobrażeń o przyszłości, która mogła nadejść sto lat temu.

W rozmowie, którą za chwilę przeczytacie, Halter mówi jednak zaskakująco niewiele o mechanice. Znacznie więcej opowiada o wolności, niezależności, rozczarowaniu światem biznesu, współpracy z innymi twórcami i o tym, dlaczego, mimo wszystkich trudności, nigdy nie żałował decyzji, by pójść własną drogą. To właśnie dlatego ten wywiad jest nie tylko rozmową o zegarkach, ale przede wszystkim o człowieku, który od ponad trzydziestu lat konsekwentnie udowadnia, że prawdziwa niezależność zaczyna się tam, gdzie kończy się kalkulacja.

WoW:

THA skupiało pod jednym dachem niezwykłe osobowości – François-Paula Journe’a, Denisa Flageolleta i Pana. Patrząc z dzisiejszej perspektywy, jakie najważniejsze lekcje wyniósł Pan z tamtego okresu i jak wpłynęły one na późniejsze budowanie własnej marki?

Vianney Halter:

Niezależność i wolność są fundamentami mojego życia. To właśnie na tym opiera się wszystko, co robię. Tworzenie przedmiotów – zarówno w zegarmistrzostwie, jak i w innych dziedzinach – jest dla mnie sposobem wyrażania siebie. To mnie fascynuje i właśnie to odkryłem w czasie pracy w THA.

⸻

WoW:

W latach 90. miał Pan umiejętności, kontakty i doświadczenie pozwalające rozwijać karierę w największych szwajcarskich manufakturach lub budować skomplikowane mechanizmy dla innych marek. Zamiast tego wybrał Pan znacznie trudniejszą i bardziej ryzykowną drogę niezależnego twórcy. Co zadecydowało o tej decyzji i czy był moment, w którym naprawdę Pan jej żałował?

Vianney Halter:

W latach 90. pracowałem głównie jako podwykonawca. Tworzyłem własne konstrukcje, ale były one przeznaczone dla innych marek. To, że zacząłem tworzyć zegarki sygnowane własnym nazwiskiem, było w gruncie rzeczy dziełem przypadku – zostałem popchnięty w tym kierunku przez zwykły zbieg okoliczności. Innymi słowy, tę decyzję podjęło moje serce, a nie rozum. I nigdy jej nie żałowałem, ponieważ pozwoliła mi pozostać wolnym.

⸻

WoW:

Niezależne zegarmistrzostwo często przedstawia się jako historię samotnego twórcy. Tymczasem każdy ważny zegarek jest efektem pracy wielu rąk i wielu umysłów. Czy uważa Pan, że branża wystarczająco docenia ludzi, których nazwiska nigdy nie pojawiają się na tarczy ani na mechanizmie?

Vianney Halter:

Świat biznesu jest podły. Liczy się w nim wyłącznie zysk. Dokładnie jak u Ferengi. To się nigdy nie zmieni. W takim świecie ludzie zaangażowani w tworzenie produktów nie są doceniani. Pozostają niewidoczni, mimo że to oni współtworzą efekt końcowy. Oczywiście nie jest to właściwy sposób oddania im należnego uznania.

⸻

WoW:

Antiqua stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych zegarków w historii niezależnego zegarmistrzostwa. Kiedy patrzy Pan na ten projekt po niemal trzydziestu latach, co uważa Pan za jego największy sukces, a co dziś zrobiłby Pan inaczej?

Vianney Halter:

Antiqua wreszcie jest zgodna ze swoimi czasami… trzydzieści lat po swoich narodzinach. Kiedy powstała, ludzie nie rozumieli, że mają do czynienia z czymś wyjątkowym, ponieważ pojawiła się zbyt wcześnie. Dziś nowe pokolenie jest bardziej ciekawe świata, bardziej otwarte i dzięki temu bardziej świadome. Dlatego nie dziwi mnie, że podczas jednej z ostatnich aukcji Antiqua osiągnęła cenę przekraczającą milion dolarów. Niczego bym w niej nie zmienił, bo wtedy Antiqua nie stałaby się ikoną, którą jest dzisiaj. 😉

⸻

WoW:

Patrząc na swoją karierę, uważa się Pan przede wszystkim za zegarmistrza, konstruktora czy twórcę koncepcji? Co jest dla Pana najważniejszym elementem procesu tworzenia zegarka?

Vianney Halter:

Przede wszystkim jestem zegarmistrzem. Oczywiście, po tylu latach pracy stałem się także konstruktorem, budowniczym, twórcą… i marzycielem. Zegarmistrz musi najpierw opanować swój fach, a to wymaga wielu lat praktyki. Nawiasem mówiąc, większość osób, które dziś przedstawiają się jako niezależni zegarmistrzowie, tego nie potrafi.

⸻

WoW:

Pańskie zegarki bywają określane jako instrumenty, maszyny lub obiekty opowiadające historie. Jak Pan sam definiuje to, co tworzy?

Vianney Halter:

Lubię myśleć o swojej pracy jak o pisaniu, malowaniu, rysowaniu czy rzeźbieniu. To po prostu sposób opowiadania historii. A znaczenie tej historii każdy musi odnaleźć sam.

⸻

WoW:

Dzięki współpracy z Louis Erard, Massena LAB, a ostatnio także z Behrens, Pański język projektowy trafił do zegarków powstających w zupełnie innym środowisku ekonomicznym i produkcyjnym niż własne atelier. Co przekonało Pana, że warto podjąć takie współprace?

Vianney Halter:

Niektóre projekty i pomysły, które nosiłem w sobie, mogły zaistnieć właśnie dzięki tym współpracom. Bez nich nigdy nie stałyby się rzeczywistością. Współpraca pozwala mi więc tworzyć więcej, a jednocześnie sprawia, że moja twórczość staje się dostępna dla większej liczby ludzi.

⸻

WoW:

Każda z tych współprac wydaje się opierać na nieco innym podziale odpowiedzialności twórczej. Jak decyduje Pan o tym, co może zostać powierzone partnerowi? Gdzie przebiega granica kompromisu – jaki element projektu musi pozostać bezwzględnie Pański, aby nadal mógł się Pan pod nim podpisać?

Vianney Halter:

Wszystko sprowadza się do relacji między ludźmi. Jeżeli opiera się ona na zaufaniu i przebiega w dobrej atmosferze, nie potrzebuję z góry dokładnie określać, za które elementy odpowiadam. Najważniejsze jest wspólne zrozumienie wyzwań technicznych i połączenie pomysłów tak, aby stworzyć jeden wspólny produkt. Czasami efekt końcowy zawiera więcej elementów charakterystycznych dla Vianneya Haltera, a czasami więcej rozwiązań wniesionych przez drugą stronę.

⸻

WoW:

Przez ponad trzydzieści lat działalności z pewnością nie wszystko przebiegało zgodnie z planem. Która porażka, niepowodzenie lub techniczne rozczarowanie nauczyły Pana najwięcej i jak wpłynęły na projekty, które powstały później?

Vianney Halter:

Największym rozczarowaniem okazały się dla mnie kwestie administracyjne. Wydawało mi się, że będę mógł rozwijać się w systemie, który będzie mnie chronił. Niestety okazało się, że ten system nie działa tak, jak powinien. Z biegiem lat przekonałem się, że szwajcarska administracja nie została stworzona po to, aby chronić ludzi takich jak ja.

Najlepszym przykładem są patenty. Zarejestrowałem ich kilka, chcąc zabezpieczyć swoje wynalazki. Spełniłem wszystkie wymagania i zainwestowałem w to w Szwajcarii ogromną ilość pracy, czasu i energii. Ostatecznie zrozumiałem jednak, że było to bezcelowe. Naiwnie wierzyłem, że patenty służą ochronie ludzi, podczas gdy w rzeczywistości ich działanie często obraca się przeciwko nim. To było dla mnie ogromne rozczarowanie.

W rezultacie musiałem zacząć współpracować z państwami, które rzeczywiście szanują pracę, innowacyjność i kreatywność. Dostosowanie się do takiej sytuacji pochłania jednak mnóstwo energii, którą wolałbym poświęcić temu, co potrafię najlepiej. Musiałem więc nauczyć się omijać tego rodzaju pułapki i skupić się na tym, co naprawdę kocham robić – na byciu zegarmistrzem.

⸻

WoW:

Gdyby miał Pan dziś dwadzieścia lat i rozpoczynał swoją drogę w świecie kształtowanym przez algorytmy, media społecznościowe i spekulację finansową, czy ponownie wybrałby Pan zegarmistrzostwo? I czy wierzy Pan, że młody niezależny zegarmistrz może dziś zbudować karierę podobną do tej, którą Pan stworzył?

Vianney Halter:

Współczesny świat rzeczywiście kształtowany jest przez nowe technologie i nowe zjawiska. Nie oznacza to jednak, że wszystko, co istniało wcześniej, traci sens. Ludzie nadal znajdują przyjemność w pasjach, które potrafią przetrwać próbę czasu, a zegarmistrzostwo – przynajmniej takie, jak ja je rozumiem – jest jedną z nich.

Jak już wspomniałem, moim celem nie jest tworzenie przedmiotów służących wyłącznie do odmierzania czasu. Chcę opowiadać historie. Tak jak robi to rzeźba. A przy okazji te przedmioty pokazują również godzinę.

Zresztą, gdzie właściwie przebiega granica między przedmiotem technicznym a dziełem sztuki? Czy jakiś obiekt przestaje być dziełem sztuki tylko dlatego, że wskazuje czas?

Wierzę, że każdy człowiek naprawdę oddany swojej pasji, odpowiednio zmotywowany i szczery w swoim podejściu, powinien spróbować podążyć własną drogą.

Po rozmowie

Najłatwiej opowiadać o Vianneyu Halterze przez pryzmat Antiquy, Deep Space Tourbillon czy Deep Space Resonance. To zegarki, które na trwałe zapisały się w historii współczesnego niezależnego zegarmistrzostwa i sprawiły, że jego nazwisko stało się jednym z symboli twórczej niezależności. Problem polega na tym, że patrząc wyłącznie na gotowe dzieła, łatwo przeoczyć człowieka, który za nimi stoi.

Ta rozmowa pokazuje Haltera z zupełnie innej strony.

Nie przede wszystkim jako konstruktora skomplikowanych mechanizmów, lecz jako człowieka, który niemal każdą ważną decyzję życiową sprowadza do jednego pojęcia: wolności.

Nie opowiada o planowaniu kariery ani o budowaniu marki według biznesowego planu. Wręcz przeciwnie. Przyznaje, że decyzja o tworzeniu zegarków sygnowanych własnym nazwiskiem nie była wynikiem chłodnej kalkulacji. Jak mówi: „To serce dokonało tego wyboru, nie rozum.”

To charakterystyczne. W świecie, który coraz częściej opisuje niezależne zegarmistrzostwo językiem inwestycji, limitowanych edycji i rekordów aukcyjnych, Halter pozostaje kimś, kto nadal mówi językiem rzemiosła i wewnętrznej potrzeby tworzenia.

Jedna z najbardziej osobistych odpowiedzi w całym wywiadzie nie dotyczy żadnego zegarka, lecz patentów i rozczarowania systemem, który, jak sam uważa, zamiast chronić twórców, często działa przeciwko nim. To rzadko poruszany temat w świecie haute horlogerie, gdzie rozmowy zwykle koncentrują się na sukcesach, a znacznie rzadziej na instytucjach, które powinny te sukcesy wspierać.

Równie interesujące jest jego spojrzenie na współpracę z innymi markami. Nie definiuje jej przez zakres odpowiedzialności ani przez podział autorstwa. Najważniejsze okazuje się zaufanie. Raz w gotowym projekcie więcej jest Vianneya Haltera, innym razem więcej partnera. Nie próbuje tego wartościować. Liczy się wspólny cel i efekt, którego żadna ze stron nie osiągnęłaby samodzielnie.

Najbardziej zapada jednak w pamięć odpowiedź kończąca rozmowę. Zapytany o przyszłość zawodu, Halter nie zaczyna analizować rynku ani technologii. Zamiast tego stawia pytanie:

„Gdzie przebiega granica między przedmiotem technicznym a dziełem sztuki? Czy ten sam przedmiot przestaje być dziełem sztuki tylko dlatego, że pokazuje czas?”

To właściwie najlepszy klucz do zrozumienia całej jego twórczości.

Bo Vianney Halter nigdy nie próbował stworzyć najdokładniejszych zegarków świata. Nie próbował również budować najbardziej skomplikowanych ani najbardziej luksusowych konstrukcji tylko po to, by imponować liczbą komplikacji.

Jak sam mówi: „Tworząc zegarki, moim celem nie jest odmierzanie czasu, lecz opowiadanie historii.”

Być może właśnie dlatego jego zegarki do dziś sprawiają wrażenie przedmiotów z alternatywnej historii przyszłości wyobrażonej sto lat temu, która nigdy nie stała się rzeczywistością, a mimo to wciąż wydaje się zaskakująco bliska.

← Wszystkie rozmowy