WoWywiady
Svend Andersen
Zanim niezależność stała się kategorią
Wprowadzenie
Svend Andersen urodził się w 1942 roku w Baekken, małej miejscowości w Danii.
Po szkole chciał rozpocząć praktykę w firmie produkującej precyzyjne instrumenty morskie, ale lokalna izba handlowa odradziła jego ojcu tę decyzję, ostrzegając, że przedsiębiorstwo może nie przetrwać roku. Zamiast tego Andersen rozpoczął czteroletnią praktykę zegarmistrzowską u lokalnego zegarmistrza w Padborgu, niedaleko granicy niemieckiej, a następnie kontynuował naukę w Królewskim Instytucie Technicznym w Kopenhadze.
W 1963 roku, mając dwadzieścia jeden lat, wyjechał do Szwajcarii.
Później przyszło kilka kolejnych lat w Gübelin. Najpierw w Lucernie, a od 1965 roku w Genewie, gdzie pracował w serwisie posprzedażowym. Znajomość kilku języków sprawiła, że szybko stał się cennym pracownikiem w kontakcie z klientami. Po godzinach realizował własne projekty.
W 1969 roku, mając dwadzieścia siedem lat, stworzył obiekt, który zdefiniował resztę jego zawodowego życia.
Zbudował zegarek umieszczony wewnątrz szklanej butelki, złożony przez szyjkę o średnicy osiemnastu milimetrów przy użyciu narzędzi własnej konstrukcji. Praca zajęła pięć miesięcy.
Bottle Clock pokazany na targach Montres et Bijoux w Genewie stał się sensacją. Środowisko zaczęło mówić o Andersenie jako o „zegarmistrzu od rzeczy niemożliwych”.
To właśnie wtedy zwrócił uwagę Patek Philippe. Kiedy Andersen przyszedł podpisać kontrakt, przywitał go osobiście Henri Stern, ówczesny prezes manufaktury. Andersen miał wtedy dwadzieścia siedem lat, a Stern prowadził manufakturę od dekady.
W Patek Philippe spędził kolejne dziewięć lat. Pracował przy najbardziej zaawansowanych projektach atelier komplikacji, mając również okazję zetknąć się z konstrukcjami World Time opartymi na rozwiązaniach Louisa Cottiera. W tym samym środowisku pracowali wtedy również Roger Dubuis i Max Berny.
W 1979 roku odszedł.
Moment był szczególny. Kryzys kwarcowy podważał ekonomiczny sens mechanicznego zegarmistrzostwa, a wielu zegarmistrzów jego pokolenia wybierało bezpieczniejsze ścieżki zawodowe.
Andersen zrobił coś odwrotnego.
Założył własne atelier na Quai du Seujet w Genewie, w historycznej dzielnicy dawnych genewskich cabinotiers. Budynek ten widział wcześniej z okna własnego biurka w Patek Philippe, po drugiej stronie rzeki Rodan.
Pierwsze zlecenia dotyczyły odtwarzania kopert do mechanizmów kieszonkowych zegarków Patek Philippe/Louis Audemars, które utraciły swoje oryginalne obudowy, najczęściej w czasie II wojny światowej.
Wkrótce zaczęły pojawiać się indywidualne zamówienia kolekcjonerskie, które z czasem stały się jednym z fundamentów działalności atelier.
Pięć lat później, razem z Vincentem Calabrese, współzałożył AHCI, Académie Horlogère des Créateurs Indépendants.
Dziś niezależne zegarmistrzostwo jest osobnym segmentem rynku, ale w połowie lat osiemdziesiątych jego przyszłość wciąż nie była oczywista.
Przez kolejne dekady Andersen zbudował pod własnym nazwiskiem serię obiektów, które przeszły do historii współczesnego zegarmistrzostwa: najmniejszy zegarek z kalendarzem, najcieńszy naręczny World Time, wieczny kalendarz programowany na czterysta lat, najbardziej rozbudowany automat naręczny swojego czasu oraz pierwszy naręczny chronograf rattrapante z funkcją World Time.
Równolegle tworzył zegarki dla konkretnych ludzi.
Powstało ponad sto projektów typu piece unique dla kolekcjonerów, którzy przychodzili nie po gotowy zegarek, ale z własnym pomysłem.
W 2015 roku przekazał markę Pierre-Alexandre Aeschlimannowi, nazywając ten proces nie sprzedażą, lecz przejściem.
Pozostał obecny. Odwiedza atelier, rozmawia z zespołem i komentuje projekty, ale nie projektuje już nowych modeli.
W rozmowie, która za chwilę się zacznie, nie ma języka współczesnej branży ani opowieści o wizji. Nie ma budowania własnej legendy i nie ma szczególnej potrzeby tłumaczenia własnych decyzji.
Na pytanie o przyszłość odpowiada pytaniem o Boga i Donalda Trumpa.
Na pytanie o niezależność odpowiada historią o kolekcjonerach.
Na pytanie o ludzi, którzy wyszli z jego warsztatu, odpowiada, że sam też kiedyś się uczył.
Ten rozmówca nie ułatwia czytelnikowi pracy. Ale zdecydowanie zmusza do myślenia.
Część II
Pierre-Alexandre Aeschlimann - Po założycielu
Jeżeli pierwsza część tej rozmowy opowiada o człowieku, który stworzył własny sposób uprawiania zegarmistrzostwa, druga dotyczy pytania dużo bardziej praktycznego.
Co dzieje się później.
W 2015 roku Svend Andersen przekazał markę Pierre-Alexandre’owi Aeschlimannowi.
Z wykształcenia inżynier, absolwent EPFL. Przez lata związany z doradztwem i transakcjami w branży zegarkowej, w obszarze fuzji i przejęć. Doradca grup inwestycyjnych i prywatnych klientów inwestujących w zegarmistrzostwo, członek rad nadzorczych kilku marek zegarkowych.
Nie przychodził więc jako konstruktor ani uczeń Andersena.
To ważny szczegół.
Bo ta historia nie zaczyna się od planu sukcesji ani od rodzinnego przekazania warsztatu. Zaczyna się od człowieka z zewnątrz, który przejął markę zbudowaną wokół jednej osoby.
Od tamtego momentu jego rola nie polegała na odtwarzaniu Andersena.
Polegała na odpowiedzi na dużo trudniejsze pytanie: jak zmieniać markę zbudowaną wokół jednej osoby tak, żeby po zmianie nadal była sobą.
I dlatego w odpowiedziach Pierre-Alexandre’a prawie nie pojawia się słowo „dziedzictwo”.
Pojawiają się za to inne.
Zespół.
Produkt.
Kolekcjonerzy.
Czas.
Część I - Svend Andersen
Zanim niezależność stała się kategorią
WoW:
Odszedł Pan z Patek Philippe w 1979 roku w momencie, gdy kryzys kwarcowy realnie podważał przyszłość zegarmistrzostwa mechanicznego. Patrząc z perspektywy czasu: czy była to decyzja wynikająca z przekonania, czy raczej z poczucia, że kierunek, w którym zmierza branża, nie jest już Pana światem?
Svend Andersen:
Od lat 70. byłem rozpoznawany na całym świecie przez kolekcjonerów jako „zegarmistrz od rzeczy niemożliwych” dzięki moim zegarom w butelkach. Byłem również jednym ze współzałożycieli Chronometrofilii, pierwszego klubu kolekcjonerów zegarków, do którego należeli między innymi Beyer Zürich.
Te dwie role dały mi bardzo szerokie spojrzenie na ewolucję rynku zegarkowego w okresie kryzysu kwarcowego.
Moja decyzja o odejściu z Patek Philippe wynikała z bardzo silnego popytu ze strony kolekcjonerów na odtwarzanie lub projektowanie nowych kopert do mechanizmów, które utraciły swoje oryginalne złote obudowy w większości podczas II wojny światowej.
Perspektywa projektowania nowych obiektów i rozwijania istniejących mechanizmów bardzo odpowiadała mojej dociekliwej i twórczej naturze.
Dlatego razem z panem Perretem, uznanym mistrzem tworzenia kopert, rozpocząłem tę nową drogę.
⸻
WoW:
Pana atelier w Genewie przez lata było miejscem, przez które przewinęli się między innymi Franck Muller, Felix Baumgartner czy Kari Voutilainen. Czy postrzegał Pan swoją rolę jako świadome przekazywanie niezależności kolejnym pokoleniom, czy raczej było to coś, co wydarzało się naturalnie wokół Pana pracy?
Svend Andersen:
Zanim założyłem własne atelier, sam również uczyłem się od innych.
Odbyłem czteroletnią praktykę zegarmistrzowską u Ur Mager Hansen w Pradborgu w Danii, a następnie przez sześć miesięcy studiowałem w Królewskim Instytucie Technicznym w Kopenhadze.
Moim pierwszym miejscem pracy był zakład Glausera w Brig w Szwajcarii, gdzie sam otrzymałem wiele wsparcia i wskazówek od dwóch doświadczonych zegarmistrzów.
Dlatego później z dużą satysfakcją dzieliłem się własnym doświadczeniem z nowym pokoleniem.
Nazwę to jednak raczej wymianą wiedzy, ponieważ oni również wprowadzali mnie w nowe techniki.
⸻
WoW:
W 1985 roku współtworzył Pan AHCI w świecie, w którym niezależność była realnym ryzykiem, a nie kategorią rynkową. Dziś to pojęcie bywa używane bardzo szeroko, czasem również jako element narracji marketingowej. Czy uważa Pan, że coś istotnego w rozumieniu niezależności zostało po drodze utracone czy raczej zmieniło znaczenie?
Svend Andersen:
Najwięksi artyści są zazwyczaj niezależni.
Uważam, że ewolucję dzisiejszego rynku zegarkowego należy oglądać oczami kolekcjonerów, którzy mają dziś dostęp do coraz większej liczby informacji, historii i szczegółów.
Niezależni zegarmistrzowie są obecnie popularni właśnie dlatego, że mogą budować autentyczne i bezpośrednie relacje z klientami.
Dla mnie zaczęło się to już w latach 80., kiedy włoscy kolekcjonerzy przychodzili do mnie z prośbą o stworzenie ich własnych, unikalnych zegarków.
⸻
WoW:
Zegarek Secular Perpetual Calendar uwzględnia korektę potrzebną dopiero w roku 2100. Jak Pan postrzega odpowiedzialność za tworzenie mechanizmu, którego poprawne działanie zależy od wiedzy i opieki przyszłych pokoleń zegarmistrzów? Czy w rozmowach z klientami pojawia się świadomość, że kupują zegarek, którego działania sami nigdy nie będą w stanie zweryfikować?
Svend Andersen:
Skoro Bóg stworzył ludzi - czy „zaprogramował”, że Donald Trump zostanie dziś prezydentem Stanów Zjednoczonych?
⸻
WoW:
Przez wiele lat pracował Pan niemal wyłącznie w modelu „piece unique”, w bezpośredniej relacji z klientem. Dziś marka funkcjonuje również poprzez krótkie serie i bardziej zdefiniowane kolekcje. Czy postrzega Pan tę zmianę jako naturalną ewolucję, czy raczej kompromis konieczny, aby marka mogła przetrwać?
Svend Andersen:
Podążamy za oczekiwaniami klientów.
Nadal tworzymy wiele zegarków wykonywanych na zamówienie w ramach naszych kolekcji.
Gust kolekcjonerów zmienił się, jeszcze dwadzieścia lat temu kolekcja zegarków opierała się przede wszystkim na modelach i markach, które „trzeba było mieć”.
Dziś chodzi bardziej o indywidualne gusta.
⸻
WoW:
Pierre-Alexandre często mówi o zachowaniu DNA marki Andersen. Gdzie dla Pana przebiega granica zmian i co w tej marce jest absolutnie nienaruszalne, niezależnie od oczekiwań rynku?
Svend Andersen:
Tworzenie zegarków budowanych tak, aby przetrwały.
Nie podążamy za trendami.
Zawsze słuchamy życzeń naszych klientów.
⸻
WoW:
W 2015 roku przekazał Pan markę Pierre-Alexandre Aeschlimannowi, określając ten proces jako „transition”. Co było dla Pana kluczowym warunkiem, aby uznać, że marka może funkcjonować dalej poza Pana bezpośrednim udziałem?
Svend Andersen:
Jestem dziś na emeryturze, ale odwiedzam zespół co tydzień.
Nie uczestniczę już w konstruowaniu ani rozwijaniu nowych modeli, ale zespół dzieli się ze mną aktualnymi projektami.
Nadal mogę dawać dobre rady, które są brane pod uwagę.
⸻
WoW:
Po ponad czterech dekadach pracy przy stole zegarmistrzowskim, co uważa Pan za naprawdę swoje w zegarmistrzostwie? Nie w sensie własności, lecz tego, co wniósł Pan do tego rzemiosła, a co bez Pana by nie powstało?
Svend Andersen:
Sześć rekordów świata w zegarmistrzostwie:
* zegar w butelce
* najmniejszy zegarek z kalendarzem
* najcieńszy naręczny World Time
* naręczny wieczny kalendarz programowany na 400 lat
* najbardziej rozbudowany animowany automat w zegarku naręcznym w swoim czasie
* pierwszy naręczny chronograf rattrapante z funkcją World Time
Współtworzyłem również AHCI.
Zrobiliśmy to w 1985 roku.
Nie znam wielu ludzi, którzy mieliby w tamtym czasie wiarę, żeby to zrobić.
⸻
Część II
Pierre-Alexandre Aeschlimann
O ciągłości, zmianie i prowadzeniu marki po założycielu
⸻
WoW:
Gdy przejmował Pan markę, co było większym wyzwaniem: zrozumienie wizji Svenda Andersena czy dostosowanie jej do realiów współczesnego rynku?
Pierre-Alexandre Aeschlimann:
Historia tej marki jest piękna i naprawdę zakorzeniona w wysokim zegarmistrzostwie, a nie w marketingu.
Od 1980 roku rozwijano tu praktycznie wszystkie rodzaje komplikacji i realizowano je albo jako Piece Unique, albo w bardzo krótkich seriach. Powstawały między innymi repetiery minutowe, wieczne kalendarze, Secular Perpetual Calendar, zegarki World Time, World Time z repetierem minutowym, World Time z alarmem czy World Time z retrogradową wskazówką godzin.
W latach 2004–2015 ANDERSEN Genève koncentrował się głównie na Piece Unique. Nie pojawiały się nowe kolekcje. Istniała sieć sprzedaży oparta na jakości, ale brakowało nowości, przy jednoczesnym utrzymywaniu bardzo wysokich marż.
Kiedy przejąłem markę w 2015 roku, moim głównym wyzwaniem było ponowne umieszczenie jej na mapie.
Pierwszą decyzją było zakończenie współpracy ze wszystkimi dystrybutorami i detalistami.
Następnie wprowadziłem Tempus Terrae, nowy model Worldtimer, który rozwijałem wspólnie z trzema wybitnymi kolekcjonerami ANDERSEN Genève.
Rynek nie przyjął tego zegarka w 2015 roku.
Dziś popyt na niego dynamicznie rośnie.
Niektóre rzeczy po prostu potrzebują czasu.
⸻
WoW:
W jakich obszarach prowadzenie marki wymagało decyzji, które mogły być trudne lub nieoczywiste z perspektywy jej założyciela? Czy były momenty, w których musiał Pan świadomie wybierać pomiędzy wiernością jego podejściu a koniecznością rozwoju marki?
Pierre-Alexandre Aeschlimann:
Uważam, że wszystko przebiegało bardzo płynnie.
Na początku Svend był jeszcze zaangażowany zarówno w rozwój nowych projektów, jak i samo zegarmistrzostwo.
Przez kilka lat uczestniczył w tym procesie.
Dziś już nie.
Pracuję z zespołem, który zbudowałem.
Mogę rozwijać dowolne projekty razem z tym zespołem.
Tworzą go fantastyczni ludzie, wszyscy są pasjonatami zegarmistrzostwa i mają bardzo wysokie kompetencje.
⸻
WoW:
Svend Andersen spędził ponad cztery dekady przy stole zegarmistrzowskim. Dziś to Pan prowadzi markę, którą stworzył. Jak definiuje Pan swoją odpowiedzialność wobec kogoś, kto wciąż jest obecny i wciąż patrzy?
Pierre-Alexandre Aeschlimann:
Niektóre zegarki ANDERSEN Genève z lat dziewięćdziesiątych mogą dziś wydawać się nieco mniejsze niż współczesne standardy, ale nadal są piękne i nadal dobrze się je nosi.
Moją podstawową odpowiedzialnością jest tworzenie zegarków, które będą dawały właścicielowi radość i które przetrwają próbę czasu.
Muszą być piękne za dziesięć, dwadzieścia i pięćdziesiąt lat.
ANDERSEN Genève nigdy nie podążał za trendami i nigdy nie będzie.
Od miłośników zegarków dla miłośników zegarków.
Po rozmowie
Andersen mówi oszczędnie, ale konkretnie. W jego odpowiedziach jest coś, co na pierwszy rzut oka może sprawiać wrażenie uniku.
Ale po przeczytaniu całej rozmowy trudno oprzeć się wrażeniu, że Andersen nie ma potrzeby tłumaczenia własnego świata bardziej, niż uważa za konieczne.
Trzy momenty tej rozmowy wydają mi się szczególnie interesujące.
Pierwszy to odpowiedź o Secular Perpetual Calendar. Pytanie dotyczyło odpowiedzialności za mechanizm, którego działanie wykracza poza życie jego twórcy. Można było spodziewać się odpowiedzi o precyzji, trwałości albo obowiązku wobec przyszłych pokoleń zegarmistrzów.
Andersen odpowiada inaczej: „Skoro Bóg stworzył ludzi, czy zaprogramował, że Donald Trump zostanie dziś prezydentem Stanów Zjednoczonych?”
To zdanie początkowo zaskakuje, gdyż brzmi jak zmiana tematu albo jakiś rodzaj żartu. Ale jeśli naprawdę się nad tym zastanowić, to przecież świetnie odpowiada na pytanie o granice odpowiedzialności twórcy.
Można coś stworzyć i zaprojektować zasady działania. Można próbować przewidzieć jak najwięcej, lecz nie da się przejąć odpowiedzialności za wszystko, co wydarzy się później.
Drugi moment dotyczy odpowiedzi o AHCI i niezależności.
Na pytanie o to, czy pojęcie niezależności zostało z czasem rozcieńczone, Andersen nie odpowiada wprost, ale mówi o kolekcjonerach.
To charakterystyczne, gdyż w jego opowieści niezależność nie zaczyna się od deklaracji twórcy, ale od konkretnej sytuacji. Klient przychodzi z pomysłem, którego nikt inny nie chce albo nie potrafi zrealizować.
Dla Andersena niezależność nie jest ideą, lecz relacją.
Trzeci moment pojawia się na końcu.
Na pytanie o własne dziedzictwo Andersen nie mówi o marce, estetyce ani filozofii. Wymienia rekordy, a każdy z tych obiektów wymagał decyzji konstrukcyjnej, której wcześniej nikt nie podjął.
Na końcu pojawia się jeszcze jedno bardzo ważne zdanie o AHCI: „Nie znam wielu ludzi, którzy mieliby w tamtym czasie wiarę, żeby to zrobić.”
Według mnie nie była to wiara w trend ani w rynek. Lecz wiara, że jeśli praca ma sens, ktoś prędzej czy później ją znajdzie i doceni.
Dwa głosy, jedna marka
Jest jeszcze jedna i bardzo ważna rzecz, która wybrzmiewa z domknięcia rozmowy z Pierre-Alexandre’em.
Dotyczy tego, czym Andersen Genève jest w istocie.
Andersen zbudował firmę, która przez lata działała niemal poza logiką współczesnego rynku. Nie opierała się na nowościach, na skali ani na wzroście, lecz na relacji i na przekonaniu, że jeśli powstanie wystarczająco dobry zegarek, wcześniej czy później znajdzie swojego właściciela.
Pierre-Alexandre nie opisuje swojego zadania jako ochrony tego świata przed zmianą. Opisuje je inaczej. Mówi o przywróceniu marki na mapę, o zamknięciu sieci dystrybucji, o budowaniu zespołu, o projektowaniu nowych modeli. W całej tej odpowiedzi ani razu nie mówi o rewolucji. Mówi o czasie.
Najbardziej zaskakujące w tej rozmowie nie jest jednak to, że Andersen przekazał markę, lecz to, że obaj, mimo zupełnie innego języka, mówią o bardzo podobnej rzeczy.
Andersen mówi o kolekcjonerach, Pierre-Alexandre o właścicielach. Andersen mówi o pracy, Pierre-Alexandre o zegarkach, które mają być piękne za pięćdziesiąt lat.
I właśnie tutaj spotykają się obie części tej historii. Nie w estetyce, nie w modelu biznesowym, nie w sukcesji, lecz w bardzo prostym założeniu: dobry zegarek nie starzeje się razem z modą.