WoW – Watcher of Watches

WoWywiady

Stefan Kudoke

Niezależność, rzemiosło i odwaga powiedzenia „nie”

Stefan Kudoke

Wprowadzenie

Stefan Kudoke buduje swoją pozycję bez rozgłosu. Nie hałasem, lecz konsekwencją. Urodzony w 1978 roku we Frankfurcie nad Odrą, wykształcenie zegarmistrzowskie zdobywał w Glashütte. Pracował w dziale komplikacji i prototypów Glashütte Original, a następnie w działach serwisowych Breguet, Blancpain i Omega w Nowym Jorku. Mistrzem zegarmistrzowskim został w wieku 22 lat, jako jeden z najmłodszych w Niemczech. Te lata dały mu techniczną dyscyplinę i szacunek do jakości. Dały mu też jasną świadomość tego, czego w zegarmistrzostwie nie chce robić.

Jako niezależny zegarmistrz działa od 2004 roku. Markę KUDOKE prowadzi w pełnym wymiarze od 2008. Celem nie było powtórzenie języka Glashütte pod nową nazwą. Celem był własny świat estetyczny, w którym spotykają się wpływy saksońskiego i angielskiego zegarmistrzostwa, historycznych zegarków kieszonkowych, architektury, sztuki oraz tradycyjnego ręcznego grawerowania.

KUDOKE pozostaje małą, niezależną manufakturą. Skala produkcji nie ma tu decydującego znaczenia. Ma je osobista odpowiedzialność za projekt, wykończenie, montaż i ostateczny charakter zegarka. Kudoke podkreśla, że niezależność nie oznacza wykonania każdej śrubki własnoręcznie. Oznacza zachowanie twórczej kontroli nad koncepcją, architekturą mechanizmu, estetyką, jakością i rzemieślniczym udziałem własnych rąk.

W 2019 roku KUDOKE otrzymało nagrodę Grand Prix d’Horlogerie de Genève w kategorii Petite Aiguille za model KUDOKE 2. Stefan Kudoke został tym samym pierwszym niemieckim niezależnym zegarmistrzem wyróżnionym przez GPHG. Sukces nie zmienił jednak zasadniczo jego podejścia. Kudoke nadal mówi o zegarmistrzostwie spokojnie: jako o pracy, w której liczy się nie tylko to, co potrafimy zrobić, ale również to, czego świadomie nie robimy.

W rozmowie z WoW – Watcher of Watches Stefan Kudoke opowiada o drodze od wielkich marek do własnej niezależności, o granicy między współpracą a utratą autorstwa, o świadomym odejściu od dominującej estetyki Glashütte, o ręcznym rzemiośle, sukcesie po GPHG oraz o tym, dlaczego prawdziwa niezależność zaczyna się czasem od odwagi powiedzenia: nie.

WoW:

Patrząc wstecz na Pana drogę zawodową, od pierwszych lat nauki rzemiosła po stworzenie własnej manufaktury, co pozostało niezmienne w Pana podejściu do pracy i życia?

Stefan Kudoke:

Patrząc wstecz, wiele rzeczy się zmieniło: wielkość warsztatu, złożoność zegarków oraz odpowiedzialność, która wiąże się z prowadzeniem niezależnej manufaktury. Ale u podstaw moje podejście pozostało takie samo.

Od początku kierowało mną rzemiosło i pragnienie stworzenia własnymi rękami czegoś znaczącego. Nadal wierzę, że zegarek powinien być czymś więcej niż tylko obiektem technicznym; powinien nieść w sobie ludzki ślad i opowiadać historię.

Jedną zasadą, która nigdy się nie zmieniła, jest to, co nazywam „złotą regułą”: traktuj innych tak, jak sam chciałbyś być traktowany. Dotyczy to nie tylko klientów, dostawców i współpracowników, ale także zegarków, które tworzymy. Zawsze zadaję sobie pytanie, czy sam byłbym szczęśliwy, otrzymując zegarek wykonany według takiego standardu. Jeśli nie, oznacza to, że nie jest jeszcze gotowy.

Budowanie KUDOKE nigdy nie polegało na tym, by stać się największym producentem. Chodziło o zachowanie wolności tworzenia zegarków zgodnie z własną wizją i wartościami.

WoW:

Przez pewien czas pracował Pan w jednych z najbardziej prestiżowych struktur współczesnego zegarmistrzostwa. Czego nauczyły Pana lata pracy dla takich marek jak Breguet, Blancpain i Omega, i które z tych doświadczeń okazały się później najcenniejsze przy budowaniu własnej firmy?

Stefan Kudoke:

Praca dla marek takich jak Breguet, Blancpain i Omega była bardzo cennym doświadczeniem, ponieważ pozwoliła mi zobaczyć różne aspekty wysokiego zegarmistrzostwa na bardzo wysokim poziomie. Nauczyłem się znaczenia precyzji, konsekwencji oraz utrzymywania standardów jakości w każdym szczególe zegarka.

Jednocześnie zyskałem wgląd w to, jak zorganizowane są odnoszące sukcesy firmy zegarkowe i jak projektowanie, produkcja, komunikacja oraz serwis muszą ze sobą współpracować. Dla młodego zegarmistrza była to doskonała okazja, by uczyć się od doświadczonych ludzi i zrozumieć, czego potrzeba, aby zbudować trwałą markę.

Być może najcenniejszą lekcją było jednak odkrycie, co chciałem robić inaczej. Duże organizacje mają wiele zalet, ale zrozumiałem, że jestem najszczęśliwszy wtedy, gdy mogę pracować bardziej bezpośrednio, bardziej osobiście i z większą swobodą twórczą.

Kiedy założyłem KUDOKE, połączyłem profesjonalizm i dyscyplinę, których nauczyłem się w tych renomowanych markach, z niezależnością i osobistą ekspresją, które zawsze były dla mnie ważne. W wielu aspektach moja własna manufaktura jest rezultatem połączenia obu tych doświadczeń.

WoW:

Wiele osób mówi o niezależności, ale bardzo niewielu żyje nią przez ponad dwie dekady. Czy Pana rozumienie niezależności zmieniło się od założenia firmy w 2004 roku? Jeśli tak, to w jaki sposób?

Stefan Kudoke:

Kiedy zakładałem KUDOKE w 2004 roku, niezależność oznaczała dla mnie wolność tworzenia zegarków według własnych pomysłów, bez konieczności podążania za trendami czy strategiami korporacyjnymi.

Dziś postrzegam niezależność jako równowagę między wolnością a odpowiedzialnością. Ma się swobodę podejmowania własnych decyzji, ale jest się również odpowiedzialnym za każdą z nich, wobec zespołu, klientów i przyszłości firmy.

To, co się nie zmieniło, to fakt, że niezależność pozwala mi pozostać autentycznym. Nie tworzymy zegarków po to, by zadowolić rynek; tworzymy zegarki, w które naprawdę wierzymy. Na szczęście na całym świecie są kolekcjonerzy, którzy właśnie to doceniają. Myślę, że ta szczera więź między zegarmistrzem a kolekcjonerem jest jednym z największych przywilejów bycia niezależnym.

WoW:

Przed rozpoczęciem działalności studiował Pan również ekonomię, biznes i marketing. Czy ta wiedza wpłynęła na sposób, w jaki projektuje Pan zegarki i mechanizmy? Czy zdarzały się momenty, w których względy biznesowe sugerowały jeden kierunek, a zegarmistrzowska intuicja, inny?

Stefan Kudoke:

Studia biznesowe dały mi lepsze zrozumienie tego, jak budować firmę i nią zarządzać, ale nigdy nie dyktowały mi, jak projektować zegarek.

Oczywiście zdarzają się momenty, kiedy względy biznesowe i pomysły twórcze wskazują różne kierunki. Często łatwiej albo bardziej opłacalnie byłoby podążać za trendami lub tworzyć produkty o szerszym potencjale rynkowym. Nauczyłem się jednak, że krótkoterminowy sukces nigdy nie powinien odbywać się kosztem autentyczności.

Ostatecznie moja zegarmistrzowska intuicja zwykle ma ostatnie słowo. Wierzę, że kolekcjonerzy potrafią wyczuć, kiedy zegarek powstał z prawdziwej pasji, a nie z analizy rynku. Wiedza biznesowa pomaga mi podejmować zrównoważone decyzje, ale służy wizji twórczej, a nie odwrotnie.

WoW:

Współczesne zegarmistrzostwo opiera się na współpracy z dostawcami, specjalistami i partnerami technologicznymi. Czy istnieje granica, po przekroczeniu której zegarek przestaje być naprawdę Pana własnym dziełem?

Stefan Kudoke:

Nie uważam, że niezależność oznacza wykonywanie każdego pojedynczego komponentu samodzielnie. Współczesne zegarmistrzostwo zawsze opierało się na specjalistach i mam ogromny szacunek dla wiedzy naszych dostawców oraz partnerów.

Dla mnie decydujące pytanie brzmi: kto ponosi odpowiedzialność twórczą? Koncepcja, architektura mechanizmu, projekt, wykończenie i ostateczne standardy jakości muszą odzwierciedlać moją własną wizję. Jednocześnie każdy zegarek musi przejść przez nasze ręce. Sami składamy, dekorujemy, grawerujemy, regulujemy i kontrolujemy każdy zegarek. To jest różnica między byciem niezależnym zegarmistrzem a byciem po prostu projektantem.

Zegarek przestaje być Pana własnym dziełem wtedy, gdy przestaje Pan podejmować istotne decyzje i nie wnosi już własnego rzemiosła. Dopóki kierunek twórczy i praca własnych rąk pozostają po Pana stronie, współpraca nie jest kompromisem, jest częścią dobrego zegarmistrzostwa.

WoW:

Większość niemieckich marek zegarkowych buduje swoją tożsamość wokół języka wizualnego Glashütte. Pan świadomie wybrał inną drogę. Skąd wzięła się ta decyzja i co chciał Pan wyrazić poprzez ten alternatywny język estetyczny?

Stefan Kudoke:

Mam ogromny szacunek dla tradycji Glashütte i dla niezwykłych zegarków, które tam powstały. Nigdy jednak nie chciałem kopiować istniejącego stylu tylko dlatego, że oczekiwano tego od niemieckiego zegarmistrza.

Od samego początku chciałem, aby KUDOKE miało własną tożsamość. Moje inspiracje pochodzą nie tylko z saksońskiego zegarmistrzostwa, ale również z zegarmistrzostwa angielskiego, historycznych zegarków kieszonkowych, architektury, sztuki i tradycyjnego ręcznego grawerowania. Lubię łączyć te wpływy w sposób, który wydaje się autentyczny, zamiast podążać za jedną szkołą projektowania.

Wierzę, że kolekcjonerzy szukają charakteru, a nie imitacji. Jeśli ktoś zobaczy KUDOKE z drugiego końca pokoju, chciałbym, aby rozpoznał ten zegarek natychmiast - nie dlatego, że podąża za konwencją, ale dlatego, że ma własną osobowość.

WoW:

Jaki aspekt prawdziwego zegarmistrzostwa jest dziś Pana zdaniem najbardziej niedoceniany przez klientów i kolekcjonerów?

Stefan Kudoke:

Myślę, że jednym z najbardziej niedocenianych aspektów jest ilość czasu, umiejętności i doświadczenia stojących za prawdziwym ręcznym rzemiosłem. Kiedy ludzie patrzą na gotowy zegarek, często widzą rezultat, ale nie widzą niezliczonych godzin rozwoju, wykończenia, grawerowania i udoskonalania, które go poprzedziły.

To jeden z powodów, dla których regularnie pokazujemy filmy z naszego warsztatu. Nawet pozornie prosty komponent, taki jak wskazówka, wymaga wielu pojedynczych operacji, zanim będzie gotowy. Pokazywanie tych procesów pomaga ludziom zrozumieć rzemiosło, którego nie da się dostrzec wyłącznie w gotowym zegarku.

Innym aspektem jest powściągliwość. W prawdziwym zegarmistrzostwie wiedza o tym, czego nie robić, jest często równie ważna jak wiedza o tym, co można zrobić. Każdy detal powinien mieć sens, a nie tylko przyciągać uwagę.

Na szczęście dostrzegam również pozytywny rozwój. Coraz więcej kolekcjonerów patrzy dalej niż specyfikacje i marketing. Chcą zrozumieć, kto stworzył zegarek, jak został wykonany i jakie wartości reprezentuje. Wierzę, że uznanie dla autentycznego rzemiosła rośnie, a to jest bardzo budujące.

WoW:

Zdobycie nagrody Grand Prix d’Horlogerie de Genève jest często uznawane za przełomowy moment w karierze niezależnego zegarmistrza. Co zmieniło się po otrzymaniu tego wyróżnienia, a co pozostało dokładnie takie samo?

Stefan Kudoke:

Otrzymanie nagrody GPHG było oczywiście wielkim zaszczytem i ważnym kamieniem milowym dla KUDOKE. Przyniosło międzynarodowe uznanie i przedstawiło naszą pracę wielu kolekcjonerom, którzy wcześniej o nas nie słyszeli.

To wyróżnienie pozwoliło nam również rosnąć, ale wyłącznie na naszych własnych zasadach. Przez lata rozwijaliśmy zespół krok po kroku, zawsze w tempie, które wydawało się nam zdrowe i zrównoważone. Nigdy nie chcieliśmy, aby sukces zmusił nas do wzrostu szybszego, niż uważaliśmy za właściwy.

Tym, co pozostało dokładnie takie samo, była nasza niezależność. Nadal podejmowaliśmy własne decyzje i pozostaliśmy wierni naszej filozofii tworzenia uczciwych, ręcznie wykonywanych zegarków, które odzwierciedlają nasze własne wartości. GPHG dało nam większą widoczność, ale nie zmieniło tego, kim jesteśmy.

WoW:

Sukces przynosi widoczność, popyt i nowe możliwości. Czy istnieje moment, w którym sam sukces może stać się zagrożeniem dla niezależności?

Stefan Kudoke:

Tak, wierzę, że sukces może stać się wyzwaniem, jeśli zaczyna dyktować decyzje, zamiast wspierać wizję.

Większy popyt często tworzy presję, aby szybciej rosnąć, zwiększać produkcję albo podążać za trendami rynkowymi. Takie możliwości mogą być kuszące, ale mogą też odciągnąć od tego, co od początku czyniło pracę wyjątkową.

Dla mnie niezależność oznacza odwagę powiedzenia „nie”, kiedy jest to konieczne. Świadomie wybraliśmy rozwój krok po kroku, zawsze w tempie, które pozwala nam zachować jakość, rzemiosło i bliską relację z kolekcjonerami.

Ostatecznie sukces powinien dawać więcej wolności, a nie mniej. Jeśli zaczyna odbierać możliwość podejmowania własnych decyzji, wtedy staje się zagrożeniem dla prawdziwej niezależności.

WoW:

KUDOKE 5 wydaje się jednym z najodważniejszych projektów w historii Pana marki. Czy większym wyzwaniem było wymyślenie nowego sposobu wskazywania czasu, czy techniczna realizacja tej koncepcji bez kompromisu w zakresie niezawodności i parametrów chronometrycznych?

Stefan Kudoke:

KUDOKE 5 było logiczną ewolucją modelu KUDOKE 2. Chciałem zreinterpretować ikoniczne wskazanie 24-godzinne i nadać mu jeszcze silniejszą trójwymiarową obecność. Najpierw pojawiła się idea projektowa i to ona była punktem wyjścia dla całego projektu.

Przełożenie tej idei na rzeczywistość stało się jednak wyzwaniem technicznym. Obracający się dysk jest znacznie większy niż w KUDOKE 2, co oznacza, że ma również dużo większą bezwładność i wymaga więcej energii do napędzania. Nie chciałem poświęcić rezerwy chodu ani parametrów chronometrycznych tylko po to, by uzyskać efekt wizualny.

Rozwiązaniem było zastosowanie łożyska kulkowego, które znacząco zmniejszyło tarcie i zminimalizowało straty energii. Ostatecznie projekt stał się połączeniem dwóch światów: idei wynikającej z designu, która mogła się udać wyłącznie dzięki rozwiązaniu technicznemu. Dla mnie właśnie na tym polega dobre zegarmistrzostwo, estetyka i inżynieria rozwijają się wspólnie.

WoW:

Co współczesne zegarmistrzostwo robi dziś zdecydowanie lepiej niż dwadzieścia lat temu? I co, Pana zdaniem, utraciło po drodze, a co było naprawdę cenne?

Stefan Kudoke:

Myślę, że jednym z największych postępów ostatnich dwudziestu lat jest znacznie bliższa relacja między zegarmistrzami a kolekcjonerami. Dziś niezależni zegarmistrzowie mogą komunikować się bezpośrednio z ludźmi, którzy noszą i doceniają ich zegarki. Tworzy to znaczące rozmowy, trwałe relacje i często bardzo osobiste czasomierze, które opowiadają historię zarówno kolekcjonera, jak i twórcy. Uważam to za prawdziwy dar.

Jednocześnie czasami mam wrażenie, że branża stała się bardzo szybka. Media społecznościowe i ciągłe premiery produktów tworzą presję, by zawsze pokazywać coś nowego. Ale dobre zegarmistrzostwo wymaga czasu. Niektóre idee potrzebują lat, aby dojrzeć, a prawdziwego rzemiosła nie da się przyspieszyć.

Dla mnie największym wyzwaniem dzisiaj jest zachowanie tej cierpliwości. Wolałbym stworzyć jeden zegarek, z którego jestem naprawdę dumny, niż kilka, które jedynie zaspokajają popyt na nowość. Wierzę, że autentyczność i trwała jakość zawsze przetrwają trendy.

WoW:

Pana zegarki często zawierają głęboko osobiste elementy, symbole, detale i ręcznie wykańczane powierzchnie, które noszą ślady twórcy. Gdyby ktoś odkrył jeden z Pana zegarków za sto lat, nie wiedząc nic o Stefanie Kudoke, czego miałby się dowiedzieć o człowieku, który go stworzył?

Stefan Kudoke:

Chciałbym, aby rozpoznał, że tego zegarka nie stworzyła firma, lecz ludzie. Że za każdym grawerem, każdą wypolerowaną krawędzią i każdą decyzją projektową stał ktoś, komu naprawdę zależało na tym, co tworzył.

Chciałbym również, aby wyczuł w nim pewną ciekawość i indywidualność. Nigdy nie próbowałem podążać za trendami ani tworzyć zegarków, które mają podobać się wszystkim. Zawsze starałem się tworzyć coś uczciwego, co odzwierciedla moją własną osobowość i wartości.

Jeśli ktoś za sto lat weźmie do ręki jeden z moich zegarków i pomyśli: „Ktokolwiek to stworzył, kochał swoje rzemiosło i szanował ludzi, którzy pewnego dnia będą ten zegarek nosić”, wtedy uznam, że osiągnąłem coś wartościowego.

Po rozmowie

Po tej rozmowie zostaje we mnie przede wszystkim jedno wrażenie: Stefan Kudoke nie próbuje nikogo przekonać, że jest niezależny. On po prostu mówi jak ktoś, kto od lat ponosi konsekwencje tej niezależności.

To ważna różnica.

W świecie zegarków słowo „niezależność” bywa dziś używane bardzo lekko. Czasem oznacza małą skalę produkcji, czasem brak przynależności do wielkiej grupy kapitałowej, czasem tylko dobrze brzmiące hasło w katalogu. U Kudoke brzmi ono inaczej. Mniej romantycznie, ale bardziej prawdziwie. To codzienna praktyka wyboru, nie deklaracja buntu. Co zrobić a czego nie zrobić. Kiedy rosnąć a kiedy się zatrzymać.

I najważniejsze, kiedy powiedzieć klientowi, rynkowi, a czasem zapewne także samemu sobie: nie.

Najciekawsze jest to, że w jego odpowiedziach nie ma pozy samotnego geniusza zamkniętego w swoistej wieży z kości słoniowej, wśród pilników, mostków i anielskiego pyłu pozostałego po szlifowaniu krawędzi.

Kudoke bardzo trzeźwo mówi o współpracy, dostawcach, specjalistach i technicznych partnerach. Nie udaje, że niezależny zegarmistrz musi własnoręcznie wykonać każdą śrubkę, żeby zachować moralną czystość rzemiosła. Wie, że współczesne zegarmistrzostwo jest siecią kompetencji.

Ale jednocześnie bardzo precyzyjnie stawia granicę. Zegarek przestaje być naprawdę twój nie wtedy, gdy ktoś inny wykona komponent. Przestaje być twój wtedy, gdy oddajesz komuś istotne decyzje. Koncepcję, architekturę mechanizmu czy standard wykończenia. Ostateczną odpowiedzialność.

To jest chyba jedna z najuczciwszych definicji niezależności, jakie można dziś usłyszeć w branży.

Drugim mocnym wątkiem jest powściągliwość. Kudoke mówi, że w prawdziwym zegarmistrzostwie wiedza o tym, czego nie robić, jest równie ważna jak wiedza o tym, co potrafimy zrobić. To zdanie powinno wisieć nad biurkiem wielu działów produktowych, także tych znacznie większych i znacznie bogatszych marek.

Bo współczesny rynek zegarków bywa chwilami zmęczony własną potrzebą robienia hałasu, który jest napędzany marketingiem.

Kolejne premiery, kolory i kolejne limitacje czy też kolejne „przełomowe” edycje, które po dwóch miesiącach cicho znikają pod następną warstwą nowości.

Kudoke przypomina, że zegarek nie musi być „napompowany” i krzyczeć w reklamie, by mieć swój charakter.

Paradoksalnie właśnie dlatego jego droga jest ciekawa. To opowieść o odmowie kopiowania jednego obowiązującego języka, nie o ucieczce od tradycji. Niemiecki zegarmistrz nie musi przez całe życie stać w cieniu Glashütte, nawet jeśli Glashütte pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia.

Kudoke szuka własnego alfabetu: trochę saksońskiego, trochę angielskiego, trochę z dawnych zegarków kieszonkowych, trochę z ręcznego grawerowania a trochę z osobistej wrażliwości. Efekt nie jest manifestem przeciwko tradycji. Jest raczej próbą powiedzenia: tradycja ma sens tylko wtedy, gdy pozwala mówić własnym głosem.

Szczególnie cenne jest również to, jak mówi o sukcesie. Nagroda GPHG mogła stać się początkiem przyspieszenia, zwiększania produkcji, rozpychania się na rynku, budowania większej machiny sprzedażowej. Kudoke opisuje to inaczej. Sukces ma dawać więcej wolności, nie mniej. Jeżeli zaczyna dyktować decyzje, przestaje być nagrodą, a staje się zagrożeniem.

To zdanie wykracza daleko poza zegarki.

Dotyczy każdej twórczej działalności, która zaczyna się od pasji, a potem spotyka się z popytem, oczekiwaniami, presją wzrostu i tabelkami, które mają tę dziwną właściwość, że potrafią wyglądać rozsądnie nawet wtedy, gdy po cichu mordują sens całego przedsięwzięcia.

Dlatego po rozmowie ze Stefanem Kudoke nie zostaje obraz marki, która chce być większa, głośniejsza albo bardziej efektowna. Zostaje obraz warsztatu, który chce zachować właściwą skalę. Taką, przy której zegarek nadal przechodzi przez ludzkie ręce, a decyzje nie rozpuszczają się w bezosobowej strukturze.

Najpiękniejsza jest jednak myśl z końca rozmowy. Kudoke mówi, że gdyby ktoś za sto lat znalazł jeden z jego zegarków, chciałby, aby zrozumiał, że nie stworzyła go anonimowa firma, lecz ludzie.

Tacy, którym zależało. Ludzie ciekawi, uważni, szanujący rzemiosło i przyszłego właściciela.

W epoce, w której luksus coraz częściej myli się z dostępem do marki, a nie z kontaktem z czyjąś pracą, to bardzo prosta i bardzo mocna definicja sensu zegarmistrzostwa.

Zegarek mechaniczny nigdy nie wygrywa dziś z telefonem użytecznością. Nie musi, gdyż jego wartość zaczyna się gdzie indziej: w czasie poświęconym na projekt, w decyzjach, których nie widać, w detalach, których większość ludzi nigdy nie zauważy, i w tej dziwnej, trochę nieracjonalnej nadziei, że przedmiot może przenieść coś z człowieka, który go stworzył.

U Stefana Kudoke niezależność zaczyna się od odwagi powiedzenia „nie”.

Ale kończy się czymś jeszcze ważniejszym: odpowiedzialnością za to, czemu mówi się „tak”.

← Wszystkie rozmowy