WoW – Watcher of Watches

WoWywiady

Pascal Raffy

Pascal Raffy o niezależności, rzemiośle i odrzuceniu trendów

Pascal Raffy

Wprowadzenie

Pascal Raffy jest właścicielem marki Bovet od 2001 roku i jedną z najbardziej charakterystycznych postaci współczesnego niezależnego zegarmistrzostwa. Pod jego kierownictwem historyczna marka, której korzenie sięgają 1822 roku, została reaktywowana i przekształcona w samowystarczalną manufakturę produkującą około tysiąca zegarków rocznie.

Miałem okazję zetknąć się z tą wizją znacznie wcześniej, podczas Trzynastego dorocznego spotkania Klubu Miłośników Zegarów i Zegarków, gdzie prezentacja Bovet była jednym z najmocniejszych punktów agendy. Firma pozostawała wtedy w Polsce praktycznie nieznana, mimo unikalnego stylu i własnych patentów. Tym bardziej satysfakcjonujący był fakt, że przedstawiciele marki przyjęli moje zaproszenie, doceniając merytoryczny poziom polskiej społeczności kolekcjonerskiej.

Pierwotne Bovet zasłynęło w XIX wieku luksusowymi zegarkami eksportowanymi do Chin. Jednak w drugiej połowie XX wieku marka praktycznie zniknęła z rynku, a prawa do nazwy przechodziły między różnymi podmiotami. Dopiero przejęcie firmy przez Raffy’ego w 2001 roku zakończyło okres „dryfowania” i rozpoczęło budowę współczesnej potęgi opartej na pełnej autonomii.

Kluczowym momentem była akwizycja w 2006 roku specjalistycznych warsztatów, w tym manufaktury „Dimier 1738”. Pozwoliło to firmie na rzadką w tej skali niezależność: Bovet produkuje we własnym zakresie nie tylko tarcze i komponenty mechanizmów, ale również spiralę balansu czyli element będący technologicznym „wąskim gardłem” dla większości niezależnych twórców.

Marka operuje w bardzo charakterystycznej estetyce, będącej hołdem dla dawnych zegarków kieszonkowych. Bogate zdobienia, ręczne grawerunki oraz opatentowany system „Amadeo”, pozwalający na błyskawiczną transformację zegarka naręcznego w kieszonkowy lub biurkowy bez użycia narzędzi to fundamenty ich tożsamości. Obok modeli klasycznych, Bovet przesuwa granice współczesnej mechaniki w linii „Récital”, oferującej najbardziej zaawansowane komplikacje astronomiczne.

W rozmowie z Pascalem Raffym poruszyliśmy kwestie, które rzadko pojawiają się w oficjalnych materiałach prasowych: realne koszty niezależności, granice opłacalności pionowej integracji oraz relację między bezkompromisowym rzemiosłem a twardą ekonomią luksusu.

Własność a zegarmistrzostwo.

WoW

Bovet jest dziś często przedstawiany jako w pełni zintegrowana manufaktura, a jednocześnie jego współczesna historia zaczyna się od pańskiego zakupu marki. Co Pana zdaniem prawdziwiej definiuje dziś markę zegarmistrzowską: ciągłość rzemiosła czy ciągłość własności i wizji?

Pascal Raffy:

Szczerze mówiąc, sądzę, że jest to połączenie obu tych elementów. Trzeba mieć rzemiosło, ale trzeba też mieć prawdziwą wizję i determinację, by konsekwentnie podążać obraną drogą.

Koszt niezależności.

WoW

Wiele marek mówi o niezależności, jednocześnie polegając na zewnętrznych dostawcach kluczowych komponentów. Pan wybrał drogę bardzo głębokiej integracji pionowej, obejmującej produkcję sprężyn włosowych i tarcz. Czy taka kontrola nad całym procesem to wciąż racjonalna strategia biznesowa, czy raczej świadoma decyzja o rezygnacji ze skali na rzecz pełnej suwerenności?

Pascal Raffy:

Poświęciliśmy skalę, aby być panami własnego losu. Produkujemy tylko około tysiąca czasomierzy rocznie, a niektórych z nich powstaje zaledwie pięć do dziesięciu sztuk w skali roku. Gdybyśmy więc zwracali się do dostawcy po specjalną tarczę lub inny element, bylibyśmy ostatni w kolejce. Dlatego logiczne jest, byśmy wytwarzali u siebie tak wiele, jak to tylko możliwe.

Odbudowa historii a jej interpretacja.

WoW

W przypadku Boveta nie mamy do czynienia z nieprzerwaną ciągłością operacyjną, lecz raczej z rekonstrukcją marki osadzonej w silnej narracji historycznej. Gdzie w pańskim podejściu przebiega granica między autentycznym dziedzictwem a jego współczesną interpretacją?

Pascal Raffy:

Bardzo niewiele domów zegarmistrzowskich może pochwalić się nieprzerwaną ciągłością. Myślę więc, że najważniejsze jest posiadanie autentycznego dziedzictwa, wierność temu dziedzictwu, a jednocześnie gotowość do modernizacji, stosowania nowych materiałów i wprowadzania prawdziwych innowacji.

Niezależność a instytucja.

WoW

Pod pańskim kierownictwem Bovet stał się marką wyraziście autorską, kształtowaną przez pańską osobistą wizję i decyzje. Czy buduje pan strukturę, która ma funkcjonować jako trwała instytucja niezależnie od swojego lidera, czy też uważa pan, że w takich przypadkach tożsamość właściciela jest nierozerwalnie związana z tożsamością marki?

Pascal Raffy:

Bardzo ważne jest dla mnie, by Bovet trwał także po tym, jak zejdę z jego pokładu. Moja córka Audrey pełni funkcję wiceprezesa firmy, a mój syn i druga córka również są zainteresowani dołączeniem do domu. To w dużej mierze pozwoli zachować ciągłość i zapewni, że Bovet będzie funkcjonował także po zakończeniu mojej roli jako lidera.

Rzemiosło a ekonomia.

WoW

Zegarmistrzostwo wysokiej klasy jest często opisywane w kategoriach rzemiosła i sztuki, pozostając jednocześnie biznesem podlegającym bardzo realnym ograniczeniom ekonomicznym. Gdzie osobiście wytycza pan granicę między integralnością twórczą a koniecznością ekonomiczną?

Pascal Raffy:

Ponieważ tak wiele tego, co robimy, wykonuje się ręcznie, uzasadnienie ekonomiczne jest wyzwaniem. Na przykład mostek do naszego tourbillonu Amadeo Amadeo wymaga ponad pełnego dnia ręcznej pracy jednego artysty. Praca ta nie ma nic wspólnego z precyzją ani jakością, lecz jest naprawdę kwestią sztuki wysokiego zegarmistrzostwa. Gdybym patrzył na BOVET wyłącznie przez pryzmat biznesu i ekonomii, nigdy byśmy tego nie robili. Oczywiście muszę zachować równowagę, ale są rzeczy, w których nie pójdziemy na kompromis.

Estetyka wbrew trendom.

WoW

Zegarki Boveta, zarówno w konstrukcji, jak i w designie, pozostają wyraźnie odmienne od dominującego nurtu zintegrowanych sportowych zegarków ze stali. Często mówi pan o „edukowaniu kolekcjonerów”, zamiast podążaniu za ich oczekiwaniami. Czy uważa pan, że marka taka jak Bovet powinna pozostać całkowicie odporna na zmieniające się trendy, nawet jeśli oznacza to funkcjonowanie w bardzo wąskiej niszy?

Pascal Raffy:

Z pewnością musimy być świadomi tego, czego chcą kolekcjonerzy, ale nie chcemy podążać za trendami. Sam jestem kolekcjonerem, więc patrzę na wszystko, co robimy, przez pryzmat tego, czego kolekcjoner pragnie i potrzebuje. Te potrzeby będą się oczywiście zmieniać w czasie, więc musimy umieć się adaptować, ale nie będziemy gonić za trendami.

WoW

A z drugiej strony, czy pojawia się czasem pokusa, by stworzyć zegarek bardziej „codzienny”, użytkowy, czy też uważa pan, że w świecie Boveta nie ma miejsca na taki kompromis?

Pascal Raffy:

Wprowadziliśmy już kilka codziennych, użytkowych czasomierzy, jak 19Thirty czy Recital 12. Pracujemy także nad tym, by sprowadzić wysokie komplikacje do bardziej noszalnych form, jak nowy Recital 30, Recital 31 i Recital 32.

Dla kogo właściwie są te zegarki.

WoW

Biorąc pod uwagę ich złożoność, estetykę i poziom wykonania, kim jest dziś prawdziwy odbiorca Boveta? Kolekcjonerzy, esteci, inwestorzy, a może osoby poszukujące bardziej osobistej relacji z marką i jej twórcą?

Pascal Raffy:

Szczerze mówiąc, BOVET rzadko bywa czyimś pierwszym czasomierzem. Zazwyczaj kolekcjoner Boveta to ktoś, kto wie, co lubi, i nie boi się nosić czegoś nieco nieoczywistego, czegoś, co nie zostanie od razu rozpoznane, ale co świadczy o jego guście i osobowości. Trzeba mieć odwagę, żeby nosić Boveta.

Luksus jako relacja.

WoW

W jakim stopniu w pańskim modelu luksus jest definiowany przez sam przedmiot, a w jakim przez relację między jego twórcą a właścicielem? Czy dostępność właściciela marki staje się częścią jej wartości?

Pascal Raffy:

Sądzę, że dziś popularne jest, by właściciel marki był jej twarzą, ale aby dom zegarmistrzowski mógł trwać długo, musi obronić się sam, swoimi własnymi zaletami.

Ryzyko i granice niezależności.

WoW

Patrząc wstecz na ponad dwie dekady kierowania marką, która decyzja była najbardziej ryzykowna finansowo? I czego nauczyła pana o rzeczywistych granicach niezależności?

Pascal Raffy:

Najbardziej ryzykowną finansowo decyzją był zakup manufaktury w 2006 roku. Przez pierwsze kilka lat nie mieliśmy wystarczającego wolumenu, by ją utrzymać, więc produkowaliśmy mechanizmy dla innych marek oraz części dla innych domów zegarmistrzowskich, a także dla branży medycznej, elektronicznej i innych. Dziś nie produkujemy już kompletnych mechanizmów dla innych marek, ale wciąż amortyzujemy inwestycję w naszą zintegrowaną pionowo manufakturę, wytwarzając komponenty dla zegarmistrzostwa, elektroniki, medycyny, lotnictwa i innych branż.

Szlachetność w zbędnym przedmiocie

WoW

Zegarek mechaniczny nie jest już niezbędnym narzędziem, stał się przedmiotem kulturowym. Często używa pan słowa „noblesse”. Jak definiuje pan szlachetność w przedmiocie, który w czysto użytkowym sensie nie jest już potrzebny?

Pascal Raffy:

Sądzę, że jest szlachetność w przedmiotach, które wybieramy, by nas definiowały. Kiedy kolekcjonerzy decydują się nosić Boveta, wyrażają część tego, kim są, a ponieważ są to rzadkie obiekty, mają już pewną szlachetność.​​​​​​​​​​​​​​​​

Po rozmowie

Rozmowa z Pascalem Raffym bardzo wyraźnie pokazała, że współczesne niezależne zegarmistrzostwo nie definiuje się już wyłącznie talentem konstruktorów mechanizmów ani jakością wykończenia mechaniki. To również walka o autonomię, kontrolę nad produkcją i możliwość podejmowania decyzji poza logiką masowej skali.

Raffy bardzo świadomie mówi o ograniczaniu produkcji i dążeniu do samowystarczalności, nawet wtedy, gdy rachunek zysków i strat sugerowałby pójście na łatwiejsze skróty. Pod jego odpowiedziami kryje się pragmatyzm kogoś, kto zrozumiał, że w świecie zdominowanym przez gigantów niezależność nie jest już kwestią wyboru, lecz przetrwania. Produkowanie komponentów we własnym zakresie nie jest jedynie prestiżową odznaką, to gwarancja, że marka nie stanie się zakładnikiem cudzych harmonogramów produkcji ani cudzej logiki biznesowej.

Jednocześnie Bovet pozostaje marką, która świadomie funkcjonuje poza głównym nurtem współczesnego rynku luksusu. W epoce zdominowanej przez zegarki sportowe o coraz bardziej ujednoliconej estetyce Raffy konsekwentnie rozwija wyrazisty język wizualny, który nie próbuje przypodobać się wszystkim.

Być może właśnie dlatego jedno krótkie zdanie z tej rozmowy zapadło mi w pamięć bardziej niż inne:

„Trzeba mieć odwagę, żeby nosić Boveta”.

A trudno o lepsze podsumowanie marki, która od lat buduje swoją tożsamość nie wokół rozpoznawalności, lecz wokół świadomej odrębności.​​​​​​​​​​​​​​​​

← Wszystkie rozmowy