Pod lupą WoW
Marketing w służbie kłamstwa
Czy najstarsza manufaktura świata to aby nie fantasmagoria a portret Blancpaina to nie "żart" marketingowy?
Ostatnio pisałem o historii, dziedzictwie i osiągnięciach ale dziś przewrotnie napiszę o ciemniejszej stronie, dorabianiu tejże historii, zakłamywaniu osiągnieć, marketingowym bełkocie o dziedzictwie i wielu innych nieczystych sztuczkach. Współczesny przemysł zegarmistrzowski, a w szczególności jego segment luksusowy (Haute Horlogerie), egzystuje w rzeczywistości, którą można określić mianem pewnego paradoksu, gdyż od momentu, gdy rewolucja kwarcowa lat 70. i 80. XX wieku zdemokratyzowała precyzyjny pomiar czasu, czyniąc go towarem powszechnym i tanim, tradycyjny wcześniej mechaniczny zegarek naręczny utracił swoją pierwotną rację bytu jako niezbędny instrument nawigacyjny, naukowy czy wojskowy. Więc aby początkowo przetrwać, a pózniej się rozwijać cała branża musiała dokonać fundamentalnej redefinicji swojego produktu, przejść z narzędzia na pewien artefakt kulturowy i uczynić z zegarka symbol statusu i nośnik emocji, wejść na wyżyny mikromechaniki, jubilerstwa ale i markeingu. Należało „napompować” potencjalnych klientów wyjątkowością, historią, osiągnięciami, możliwościami, czasem zaszokować ceną, aby wzbudzić pragnienie pokazania, że posiadam rzecz, na którą stać nielicznych, a ja się do tych nielicznych dostałem. Oto jestem, mam i wydałem na to setki tysięcy, osiągnąłem w życiu sukces i mnie stać. W tym procesie transformacji, historia, czy to rzeczywista, czy wykreowana stała się jednym z najważniejszych zasobów kapitałowych, często cenniejszym niż park maszynowy czy patenty technologiczne. W dobie cyfrowej transparentności, gdzie fora internetowe, mechanizmy szukania informacji, bazy danych jak również błyskawiczna wymiana informacji na forach, grupach czy portalach pozwala na szybką i dosyć pewną weryfikację twierdzeń producentów, branża staje w obliczu kryzysów wiarygodności. Afery związane z mechanizmami „in-house”, które okazują się modyfikacjami produktów masowych, czy odkrycia dotyczące chińskiego pochodzenia komponentów w zegarkach „swiss made” ( na temat Made in Poland napiszę osobno) jak również fikcyjne zupełnie daty powstania firm dumnie prezentowane na tarczach, zmuszają do postawienia pytania o granice tzn. marketingu narracyjnego. Archetyp zmartwychwstania czyli Blancpain i tyleż genialna co okropnie nieprawdziwa strategia Jean-Claude’a Bivera Firma Blancpain jest powszechnie i agresywnie reklamowana jako „najstarsza marka zegarkowa na świecie”, z datą założenia 1735 roku i właśnie ta data stanowi fundament tożsamości marki, sugerując nieprzerwaną, niemal 300-letnią tradycję co szczególnie z wycofanym już przez Swatch Group pięknym ale fałszywym portretem Blancpaina, robiło efekt WOW. Drugi efekt WOW zrobiły m.in. rewelacje serwisu Perezcope, prowadzonego przez niezależnego badacza Jose Pereztroikę, który wyrósł na instancję weryfikacyjną o bezprecedensowym znaczeniu. Pereztroika, przyjmując metodologię (forensic horology), od lat systematycznie demontuje narracje marketingowe gigantów branży. Jego dochodzenia, oparte na krzyżowej analizie patentów, rejestrów handlowych, starych roczników prasy branżowej (takich jak "Swiss Horological Journal") oraz fizycznej inspekcji zegarków, ujawniają, że znaczna część historii współczesnego zegarmistrzostwa to fikcja. W wypadku Blancpaina kwerenda Jose jest imponująca. To, że Blancpain był reaktywowany z niebytu i genialnie zaprojektowany przez J.C.Bivera było znane od dawna tym, którzy się naprawdę interesowali tematem (W 1981 roku Jean-Claude Biver, ówczesny menedżer w Omedze, oraz jego przyjaciel Jacques Piguet, syn właściciela manufaktury mechanizmów Frédéric Piguet, dostrzegli potencjał w tej uśpionej marce. Odkupili prawa do nazwy Blancpain od SSIH za symboliczną kwotę 22 000 CHF. Niska cena transakcyjna dobitnie świadczy o ówczesnym statusie marki – kupowano wyłącznie nazwę, bez fabryki, bez zapasów, bez pracowników i bez archiwów. Biver stworzył prowokacyjny slogan: „Od 1735 roku nie było kwarcowego zegarka Blancpain. I nigdy nie będzie”. Było to stwierdzenie technicznie prawdziwe gdyż w okresie rewolucji kwarcowej firma po prostu nie produkowała zegarków ale marketingowo genialne.Współczesny Blancpain został zbudowany od podstaw w dolinie Vallée de Joux a mechanizmy, które napędzały „odrodzonego” Blancpaina, pochodziły z archiwów Pigueta. W ciągu dekady Biver i Piguet zbudowali markę, która stała się synonimem ultraluksusowego zegarmistrzostwa mechanicznego i w 1992 roku firma została odsprzedana grupie SMH (późniejszej Swatch Group) za 60 milionów CHF, co stanowiło zwrot z inwestycji rzędu 2700 razy. Jednakże dopiero badania Jose pokazały prawdziwe oblicze tego humbugu. Okazało się iż nieprawdą jest iż w 1735 roku Jehan-Jacques Blancpain zarejestrował się jako zegarmistrz w księgach gminnych Villeret. Pereztroika wskazuje, że oryginalny dokument nigdy nie został przedstawiony publicznie. Marka na swojej stronie internetowej prezentuje jedynie artystyczną wizualizację starego pisma, która według analizy badacza jest współczesną fałszywką stworzoną na potrzeby materiałów wideo w 2015 roku a analiza literatury przedmiotu jest druzgocąca. Renomowani historycy zegarmistrzostwa z Jury, tacy jak Emile Bourquin czy dr Marius Fallet, którzy na początku XX wieku "do wyczerpania" badali historię wprowadzenia zegarmistrzostwa w tym regionie, nigdy nie wspomnieli o Jehanie-Jacquesie Blancpainie jako o założycielu dynastii zegarmistrzowskiej w 1735 roku. W rzeczywistości, Jehan-Jacques Blancpain był najprawdopodobniej rolnikiem i nauczycielem, a jego dom (zbudowany w 1636 roku, co marka również próbowała wykorzystać w swojej mitologii) służył celom gospodarczym. Dowody zebrane przez Perezcope wskazują, że sama firma Blancpain przez większość swojego istnienia nie wierzyła w mit roku 1735. We wszystkich materiałach reklamowych, komunikacji korporacyjnej i ogłoszeniach prasowych publikowanych do roku 1953, jako datę założenia firmy podawano konsekwentnie rok 1815.To w 1815 roku prawnuk domniemanego założyciela, Frédéric-Louis Blancpain (1786–1843), dokonał rzeczywistej industrializacji warsztatu. Zmodernizował on metody produkcji, wprowadzając wychwyt cylindrowy i przekształcając rzemieślniczy warsztat w małą fabrykę zdolną do seryjnej produkcji. W reklamach z 1900 roku data 1815 widnieje jako oficjalny rok powstania. Dopiero w połowie lat 50. XX wieku, za czasów Jeana-Jacquesa Fiechtera, zaczęto eksperymentować z przesuwaniem daty wstecz, co Pereztroika nazywa "alteracją historii". W jednej z reklam z 1968 roku, która próbowała ugruntować nową mitologię, twierdzono, że Jehan-Jacques Blancpain produkował zegarki wraz ze swoim synem Izaakiem w 1735 roku. Genealogia rodziny wskazuje jednak, że Izaak urodził się właśnie w 1735 roku, co czyniłoby go niemowlęciem-zegarmistrzem.Najpoważniejszym oskarżeniem wysuwanym przez Perezcope nie jest jednak manipulacja datami, ale ukrywanie faktu, że firma Blancpain przestała istnieć. W 1932 roku zmarł Frédéric-Emile Blancpain, ostatni męski przedstawiciel rodu. Jego córka, Berthe-Nellie, nie była zainteresowana prowadzeniem biznesu. Firma została sprzedana dwojgu pracownikom: Betty Fiechter i André Léalowi. Zgodnie z ówczesnym szwajcarskim prawem, nie mogli oni używać nazwiska rodowego w nazwie firmy, jeśli żaden członek rodziny nie był w niej zatrudniony. Firma została więc przemianowana na Rayville S.A. (fonetyczny anagram słowa Villeret). Drugim filarem współczesnego prestiżu Blancpain jest model Fifty Fathoms, przedstawiany jako "pierwszy nowoczesny zegarek nurkowy", który zadebiutował w 1953 roku, rzekomo wyprzedzając ikonę konkurencji – Rolexa Submarinera (1954). Śledztwo Perezcope w archiwach patentowych i bibliotekach horologicznych demaskuje tę narrację jako historyczne fałszerstwo.W latach 1953 i 1954 w prasie branżowej nie ma ani jednej wzmianki o zegarku nurkowym Blancpain/Rayville. Jest to sytuacja nieprawdopodobna dla produktu rzekomo rewolucyjnego. Dla porównania, debiut Rolexa Submarinera w 1954 roku był szeroko komentowany, w tym w "British Horological Journal" (maj 1954), gdzie opisano go w najdrobniejszych szczegółachPierwsza udokumentowana obecność Rayville z tematyką wodną miała miejsce dopiero na targach w Bazylei w kwietniu 1955 roku. Stoisko firmy udekorowane było motywami ryb i zdjęciem nurka (Jeana-Jacquesa Fiechtera), co wskazuje na faktyczną rynkową premierę modelu Fifty Fathoms właśnie w 1955 roku.Najsilniejszym dowodem przeciwko dacie 1953 są dokumenty patentowe, do których dotarł Perezcope. Zgodnie z logiką prawa patentowego, wniosek składa się przed upublicznieniem wynalazku, aby chronić go przed konkurencją Rolex złożył wniosek patentowy na konstrukcję obrotowego bezela 5 lutego 1953 roku a Blancpain (Rayville) złożył wniosek patentowy dotyczący mechanizmu blokady bezela dopiero 19 czerwca 1954 roku – ponad rok po Roleksie i miesiąc po oficjalnej prezentacji Submarinera w Bazylei. Aby ukazać szerszy kontekst "wyścigu do roku 1953", Perezcope analizuje również przypadek marki Zodiac, która twierdzi, że jej model Sea Wolf zadebiutował w tym samym roku. Kwerenda w "The Watch Library" (cyfrowej bazie czasopism zegarkowych) wykazała, że Zodiac Sea Wolf został po raz pierwszy zaprezentowany dopiero na targach w Bazylei w 1958 roku – pięć lat po rzekomej dacie premiery. Analiza reklam z tamtego okresu potwierdza, że pierwsze wzmianki o modelu pojawiają się pod koniec 1957 i w 1958 roku. Perezcope sugeruje, że marki takie jak Blancpain i Zodiac arbitralnie "przesuwają" swoje daty premier wstecz, aby podważyć prymat Rolexa, licząc na to, że nikt nie sprawdzi 70-letnich archiwów. A już największym kuriozum jest portret, który jak głosi plotka Jean-Claude Biver znalazł gdzieś na pchlim targu i kupił go z myślą o dodaniu trochę realizmu nowo odrodzonej marce a chwalił się tym incydentem w gronie znajomych. Później w materiałach promocyjnych, butikach i wydawnictwach marki, był on prezentowany jako wizerunek Jehana-Jacquesa Blancpaina (1693–1770). Obraz ten miał stanowić dowód na istnienie i status założyciela w pierwszej połowie XVIII wieku. Jednakże, szczegółowa analiza kostiumologiczna przeprowadzona przez badaczy, w tym Perezcope, ujawniła rażące niespójności historyczne. Strój mężczyzny na portrecie – w szczególności krój marynarki, kształt kołnierza oraz styl wiązania fularu – jest charakterystyczny dla mody męskiej z połowy XIX wieku, a nie z początków wieku XVIII. Gdyby portret ten rzeczywiście przedstawiał Jehana-Jacquesa (który zmarł około 1770 roku), musiałby on być, jak ironicznie zauważono w analizach, "jednym z najbardziej awangardowych dżentelmenów w historii, noszącym ubrania, które miały pojawić się dopiero 100 lat później". Co niezwykle istotne firma SG, prawdopodobnie pod wpływem rosnącej presji ze strony środowisk historycznych i kolekcjonerskich, dokonała cichej korekty tej narracji w swoich wewnętrznych materiałach. W jednym z wydań firmowego biuletynu Lettres du Brassus, ukryto przyznanie się do błędu, twierdząc iż w rzeczywistości portret ten przedstawia innego członka rodziny Blancpain i jest to Frédéric-Emile Blancpain, który żył całe półtora wieku później" . Finalnie portret wycofano zupełnie i ślad po nim zaginął i pamiętają go tylko nieliczni upierdliwcy.. C.d.n.
