Pod lupą WoW
Luksus pęka pośrodku.
Szwajcarskie zegarmistrzostwo sprzedaje coraz mniej zegarków, ale za coraz większe pieniądze. Kto na tym zarabia, kto płaci rachunek i dlaczego wielkie manufaktury mają problemy, podczas gdy mikrobrandy i niezależni mistrzowie zdobywają rynek? Analiza branży, której rzeczywista kondycja może zaskakiwać.
Szwajcarskie zegarmistrzostwo płaci rachunek
Coraz droższe zegarki i coraz mniej sprzedanych egzemplarzy, rosnące koszty manufaktur i zyski skupione w rękach kilku producentów. Jednocześnie dynamicznie rozwija się sektor młodych marek, takich jak Christopher Ward, a na przeciwnym końcu skali coraz większe znaczenie zyskują niezależni mistrzowie i niewielkie manufaktury, jak Grönefeld czy Laurent Ferrier. Czy obserwujemy jedynie kolejną zmianę koniunktury, czy początek znacznie głębszej przebudowy całej branży?
Szwajcarski przemysł zegarkowy przechodzi zmianę znacznie głębszą niż zwykłe spowolnienie sprzedaży, chociaż na zewnątrz nadal pręży muskuły, prezentując wzrosty w tabelkach oraz pikujące do nieba słupki na korporacyjnych prezentacjach.
Jednak rzeczywistość pod tą powłoką coraz głośniej krzyczy, że król jest nagi, a problemy mnożą się jak szczury w Nowym Jorku.
Pytanie nie dotyczy już tylko tego, ile klient jest skłonny zapłacić za zegarek. Coraz częściej chodzi o to, czy producent potrafi na nim zarobić i czy oferuje wartość, za którą klient rzeczywiście chce płacić.
Przez ostatnią dekadę szwajcarski przemysł zegarkowy dokonał czegoś z pozoru niezwykłego. Zaczął sprzedawać znacznie mniej zegarków, uzyskując z ich eksportu coraz więcej pieniędzy.
Według danych Federacji Szwajcarskiego Przemysłu Zegarkowego (FH) w 2016 roku wyeksportowano około 25,4 mln zegarków naręcznych o wartości 18,3 mld CHF. Prawie dziesięć lat później było to już tylko 14,6 mln sztuk, ale ich wartość wzrosła do 24,4 mld CHF.
Wolumen spadł o 43%, podczas gdy wartość eksportu wzrosła o ponad 33%.
Można uznać to za spektakularny sukces jakiejś niebotycznie inteligentnej strategii premiumizacji, opracowanej przez słusznie wysoko opłacanych biznesowych geniuszy. Branża ograniczyła ilość, zwiększyła średnią cenę i przesunęła się w stronę droższych produktów.
Oczywiście spadek wolumenów nie wynika wyłącznie z tej strategii. Ogromną rolę odegrała konkurencja smartwatchy, szczególnie dotkliwa dla tańszych zegarków kwarcowych. Ale przesunięcie w stronę droższych produktów pozwoliło branży utrzymać, a nawet zwiększyć wartość eksportu pomimo utraty milionów sprzedawanych egzemplarzy.
Sedno tkwi w tym, że zyski z tej transformacji wcale nie są oczywiste i nie rozkładają się równomiernie. Za to koszty jej przeprowadzenia ponosi znacznie więcej przedsiębiorstw, niż rzeczywiście na niej zarabia.
Co więcej, dzięki konsolidacji wyników wewnątrz wielkich grup kapitałowych, takich jak LVMH, Swatch Group czy Richemont, rzeczywista kondycja poszczególnych marek pozostaje w dużej mierze niewidoczna dla zewnętrznego obserwatora.
To standardowa praktyka sprawozdawcza, a nie dowód manipulowania wynikami. Jednak z punktu widzenia analizy ekonomicznej skutecznie utrudnia ustalenie, które manufaktury rzeczywiście zarabiają, a które korzystają z finansowego zaplecza właściciela.
Dziś szwajcarskie zegarmistrzostwo zaczyna przypominać przemysł, w którym kilku producentów doskonale prosperuje, podczas gdy znaczna część pozostałych firm coraz mocniej odczuwa skutki malejącej skali działalności.
Jednocześnie na rynku coraz większą uwagę zdobywają przedsiębiorstwa, które nie próbują powielać tradycyjnego modelu wielkiej manufaktury. Niektóre oferują bardzo interesujące zegarki w znacznie przystępniejszych cenach, inne produkują zaledwie kilkadziesiąt lub kilkaset egzemplarzy rocznie, znajdując klientów gotowych płacić za nie nawet setki tysięcy franków.
Te pozornie sprzeczne zjawiska są ze sobą ściśle powiązane.
Luksus sam wycenił część klientów poza rynek
Aby zrozumieć sytuację producentów zegarków, trzeba najpierw spojrzeć na szerszy rynek dóbr luksusowych.
Według analizy McKinsey i The Business of Fashion ponad 80% wzrostu wartości rynku luksusu w latach 2019–2023 pochodziło z podwyżek cen, a nie ze zwiększenia wolumenów sprzedaży.
Warto w tym miejscu przypomnieć zjawisko opisane przez amerykańskiego ekonomistę Thorstena Veblena.
Efekt Veblena polega na tym, że w przypadku niektórych dóbr luksusowych sama wysoka cena może zwiększać atrakcyjność produktu, ponieważ staje się sygnałem statusu, prestiżu i niedostępności.
Innymi słowy, coś może być bardziej pożądane właśnie dlatego, że jest bardzo drogie.
Przez lata wielu producentów luksusu skutecznie korzystało z podobnego mechanizmu. Coraz wyższe ceny nie tylko zwiększały przychody, lecz również wzmacniały wrażenie ekskluzywności.
Problem polega na tym, że efekt Veblena nie działa automatycznie i z pewnością nie działa bez końca. Nie każda marka stanie się bardziej pożądana tylko dlatego, że podniesie ceny o kolejne 20%.
Rolex czy Patek Philippe mogą korzystać z wyjątkowo silnej pozycji rynkowej, rozpoznawalności oraz popytu na najbardziej poszukiwane modele. Ale producent, którego zegarki zalegają w sklepach, nie stanie się bardziej ekskluzywny wyłącznie dzięki nowemu cennikowi.
W pewnym momencie cena przestaje być potwierdzeniem statusu, a staje się zwyczajną przeszkodą w zakupie.
I być może właśnie ten moment nadszedł dla części tradycyjnych producentów zegarków.
Bain & Company szacuje, że liczba konsumentów dóbr luksusowych na świecie spadła z około 400 mln w 2022 roku do około 330 mln w 2025 roku. Oznacza to utratę mniej więcej 70 mln aktywnych klientów w ciągu trzech lat.
Nie oznacza to oczywiście, że wszyscy nagle zbiednieli. Część ograniczyła zakupy, część przeniosła wydatki na podróże, inne doświadczenia lub rynek wtórny. Jeszcze inni uznali, że kolejne podwyżki nie znajdują wystarczającego uzasadnienia w oferowanych produktach.
Wyniki największych firm pokazują, jak nierównomiernie przebiega ta zmiana.
Hermès osiągnął w pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 roku 12,26 mld EUR przychodów, rosnąc o 5,5% przy stałych kursach walut. Jednak nawet wewnątrz tak silnego przedsiębiorstwa poszczególne kategorie produktów zachowują się odmiennie.
Podczas gdy sprzedaż wyrobów skórzanych zwiększyła się o 10,2%, działalność zegarkowa Hermèsa zanotowała spadek o 1,9%.
Siła marki luksusowej nie gwarantuje więc automatycznie sukcesu w każdej kategorii, co już wielokrotnie podkreślałem. Dotyk Midasa bywa mocno pozorny.
W przypadku zegarków pojawia się jeszcze dodatkowe zjawisko: niezwykła łatwość porównywania produktów i pozyskiwania wiedzy.
Klient może zestawić parametry mechanizmów, jakość wykończenia, rozwiązania techniczne, koszty serwisu czy ceny rynkowe. Nie musi już opierać decyzji wyłącznie na reklamie i opowieści sprzedawcy.
W rezultacie coraz trudniej uzasadniać rosnące ceny samą rozpoznawalnością logo.
Jeden procent zegarków i jedna trzecia wartości rynku
W październiku 2026 roku „The Economist” opublikował artykuł zatytułowany The Swiss watch industry is shrinking, but getting swankier, opisujący coraz większą koncentrację szwajcarskiego rynku zegarkowego wokół najdroższych produktów i najsilniejszych marek.
Dane przytoczone przez tygodnik są niezwykle wymowne.
Według szacunków Morgan Stanley i LuxeConsult zegarki kosztujące ponad 50 tys. CHF stanowiły w 2025 roku zaledwie 1,4% wolumenu, odpowiadając jednocześnie za 37% wartości szwajcarskiego eksportu zegarków.
Rok wcześniej ich udział w wartości wynosił 33,5%.
Co więcej, według tej samej analizy segment ten odpowiadał za 89% przyrostu wartości rynku w 2025 roku.
Oczywiście są to szacunki analityków, a nie osobna kategoria publikowana w oficjalnych statystykach FH. Na wzrost wartości wpływały również rosnące ceny metali szlachetnych.
Ale skala koncentracji jest uderzająca.
Niewielki ułamek produkcji generuje coraz większą część wartości całego przemysłu.
„The Economist” zwrócił również uwagę, że z około 450 szwajcarskich marek zegarkowych zaledwie pięć, Rolex, Cartier, Patek Philippe, Omega i Audemars Piguet, odpowiadało w 2025 roku za około 60% szacowanych przychodów branży.
Z kolei według Morgan Stanley i LuxeConsult cztery największe prywatne marki, Rolex, Patek Philippe, Audemars Piguet i Richard Mille, skupiały około 49% wartości sprzedaży. W 2019 roku ich udział szacowano na 37%.
To dwa różne zestawienia, ale oba pokazują podobny kierunek.
Coraz większą część pieniędzy zarabia coraz mniejsza grupa producentów.
Aż 29 spośród 50 największych szwajcarskich marek miało według analityków zanotować w 2025 roku spadek obrotów.
Trzeba przy tym pamiętać, że dokładność wyliczeń Morgan Stanley i LuxeConsult stała się przedmiotem publicznego sporu ze Swatch Group. Holding wskazał konkretne rozbieżności między szacunkami a własnymi danymi, wynoszące średnio 24% w odniesieniu do przychodów analizowanych marek.
Nie można więc traktować wszystkich liczb z tego raportu jak audytowanych wyników finansowych. Ale kierunek koncentracji trudno przeoczyć, nawet uwzględniając istotny margines błędu.
Powstaje zatem paradoks.
Branża zbudowana na produkcji milionów zegarków coraz bardziej uzależnia swoją wartość od sprzedaży stosunkowo niewielkiej liczby bardzo drogich egzemplarzy.
Dla Rolexa czy Patka może to być doskonała wiadomość.
Dla producenta mechanizmów, kopert, tarcz i wskazówek, którego fabryka została zaprojektowana do produkcji setek tysięcy elementów rocznie, już niekoniecznie.
Zegarek za 200 tys. franków może generować imponującą marżę. Nie zastąpi jednak dostawcy zamówienia na tysiące komponentów.
A właśnie na dużych zamówieniach przemysłowych przez dziesięciolecia budowano znaczną część szwajcarskiego zaplecza zegarmistrzowskiego.
Kiedy własna manufaktura staje się finansowym ciężarem
Szwajcarski przemysł zegarkowy przez lata rozwijał się wokół idei integracji pionowej.
Posiadanie własnej manufaktury, rozwijanie autorskich mechanizmów i kontrola kolejnych etapów produkcji miały zapewniać niezależność technologiczną, wysoką jakość, przewagę konkurencyjną, a w perspektywie również wyższe zyski.
Jednak fabryka generuje koszty stałe niezależnie od liczby sprzedanych zegarków. Budynki trzeba utrzymywać, maszyny serwisować, specjalistów opłacać, a koszty badań i rozwoju finansować przez lata.
Jeżeli manufaktura została zaplanowana i zorganizowana na potrzeby produkcji 30 tys. zegarków rocznie, a sprzedaje ich 10 tys., jej koszty stałe nie spadają automatycznie o dwie trzecie.
Nadal obciążają rachunek wyników, pochłaniając marżę uzyskaną na sprzedanych egzemplarzach.
Oczywiście w ramach wielkiej grupy można dokładać z dochodowych marek, finansować straty, wspólnie utrzymywać zaplecze produkcyjne i korzystać z efektów skali.
Ale zawsze pojawia się jakieś „ale”.
Jak długo kilka wyjątkowo rentownych marek ma finansować coraz większe koszty utrzymywania pozostałych?
Tymczasem przez lata wielu producentów rozbudowywało zakłady, inwestowało w kolejne mechanizmy i zwiększało zatrudnienie, zakładając utrzymanie wzrostu popytu. Jakby nie pamiętali o starej giełdowej maksymie, że drzewa nigdy nie rosną do nieba.
Wiem z własnego doświadczenia zarządczego, jak wyglądają korporacyjne gierki. Akcjonariusze i rady nadzorcze oczekują nieustannych wzrostów sprzedaży, EBITDA, zysków i kolejnych sukcesów.
Strategia musi pokazywać wzrost, budżet kolejny wzrost, a prezentacja dla właściciela najlepiej jeszcze większy.
Tylko że gospodarka nie jest prezentacją w PowerPoincie.
Deloitte wskazuje, że w latach 2016–2025 zatrudnienie w szwajcarskiej branży zegarkowej wzrosło o około 14%, mimo spadku liczby eksportowanych zegarków o 43%.
Oczywiście produkcja bardziej skomplikowanych zegarków może wymagać większego nakładu pracy, a zmiany zatrudnienia wynikają także z przesunięć w strukturze branży. Niemniej skala tej rozbieżności prowokuje pytania o efektywność wykorzystania zasobów.
Jeszcze ciekawsze są dane dotyczące zmian zatrudnienia w 2025 roku.
Według szwajcarskiego „Le Temps” branża straciła w ciągu roku 1341 stanowisk produkcyjnych, jednocześnie zwiększając zatrudnienie w administracji o 396 osób i w kadrze kierowniczej o kolejne 124.
Nie oznacza to automatycznie przerostu administracji, ale czyż nie jest to interesujący kierunek zmian?
Ubywa ludzi przy maszynach, przybywa w biurach i strukturach zarządczych.
We wrześniowym badaniu Deloitte aż 79% ankietowanych dostawców wskazało malejący wolumen produkcji jako poważne ryzyko strukturalne lub czynnik wymuszający zmianę modelu działalności.
A jest to szczególnie istotne, bo za każdą znaną marką stoi wręcz cały przemysł: producenci mechanizmów, kopert, tarcz, wskazówek, sprężyn, narzędzi i specjalistycznych maszyn.
Kiedy duża marka ogranicza zamówienia, jej dostawca nie zawsze może odpowiedzieć podwyżką cen. A kiedy traci zlecenia, nie zastąpi ich samą opowieścią o szwajcarskiej precyzji oraz magii stuletniej marki.
Richemont i Swatch Group. Dwie strony tego samego problemu
Najlepiej skalę opisanych turbulencji pokazują wyniki wielkich grup kapitałowych.
W roku obrotowym zakończonym 31 marca 2026 roku segment Jewellery Maisons Richemontu, obejmujący między innymi Cartiera i Van Cleef & Arpels, wypracował ponad 5 mld EUR zysku operacyjnego przy marży 30,5%.
Tymczasem segment Specialist Watchmakers, skupiający między innymi IWC, Jaeger-LeCoultre, Panerai, Roger Dubuis i Vacheron Constantin, osiągnął zaledwie 107 mln EUR zysku operacyjnego na 3,15 mld EUR przychodów.
Marża wyniosła 3,4%.
Można powiedzieć, znając realia biznesowe, że honor został uratowany. Tonącemu wystawiono nos nad powierzchnię wody, żeby mógł jeszcze zaczerpnąć powietrza.
Przypomnę, że zaledwie trzy lata wcześniej wynik operacyjny tego segmentu wynosił 738 mln EUR, a marża 19%.
W ciągu trzech lat zysk operacyjny spadł więc o ponad 85%.
Zresztą „spadł” to wyjątkowo delikatne określenie. Poleciał na pysk.
Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie marki zegarkowe Richemontu przynoszą straty. Holding nie publikuje osobnych rachunków wyników każdej manufaktury, a ponadto zegarki Cartiera są raportowane w Jewellery Maisons, a nie Specialist Watchmakers.
Jednak tak głęboka erozja rentowności całego segmentu jest trudna do zignorowania. Tym bardziej że sam Richemont wskazuje na problem obciążenia kosztami stałymi przy niższej sprzedaży.
Zupełnie inny, ale równie interesujący przypadek stanowi Swatch Group.
W 2025 roku grupa osiągnęła 6,28 mld CHF przychodów, 135 mln CHF zysku operacyjnego i zaledwie 25 mln CHF zysku netto.
Marża operacyjna wyniosła... 2,1%.
Co ciekawe, działalność Watches & Jewelry bez segmentu produkcyjnego wygenerowała 549 mln CHF zysku operacyjnego. Natomiast segment Production wykazał znaczną stratę.
Swatch Group wyjaśniała, że świadomie utrzymywała moce produkcyjne i zatrudnienie pomimo słabszego wykorzystania fabryk, licząc na przyszłą poprawę popytu.
Czyli bronimy strategii jak niepodległości, bo przecież kiedyś na pewno będzie lepiej. Prędzej czy później zobaczymy światło w tunelu. Oby tylko nie okazało się, że są to reflektory nadjeżdżającej lokomotywy.
„The Economist” zwraca przy tym uwagę na skalę zaplecza produkcyjnego holdingu i problem utrzymywania infrastruktury zbudowanej dla znacznie większych wolumenów.
Na koniec 2025 roku Swatch Group posiadała zapasy o wartości 7,295 mld CHF, w tym wyroby gotowe warte około 3,66 mld CHF. Obejmowały one nie tylko gotowe zegarki, lecz również materiały, komponenty, półprodukty i metale szlachetne.
Nie można więc utożsamiać całej tej kwoty z niesprzedanymi zegarkami zalegającymi w salonach. Warto jednak zauważyć, że zapasy stanowiły ponad połowę wszystkich aktywów grupy.
Co ważne, Swatch Group dysponuje silnym bilansem i nie stoi w obliczu natychmiastowej niewypłacalności. Może sobie pozwolić na strategię, której wiele samodzielnych przedsiębiorstw zwyczajnie nie byłoby w stanie sfinansować.
Pojawia się więc pytanie o rzeczywistą rentowność poszczególnych manufaktur, gdyby musiały samodzielnie finansować produkcję, rozwój, zapasy i dystrybucję.
Jak również pytanie, jak długo można w ten sposób funkcjonować, nie niszcząc wartości zaangażowanego kapitału.
Zenith: kiedy kończy się cierpliwość właściciela
W październiku 2026 roku problemy branży przestały być wyłącznie przedmiotem analiz finansowych.
Zenith, należący do LVMH, rozpoczął konsultacje dotyczące głębokiej restrukturyzacji. Według „Le Temps” i Reutersa zagrożonych może być około 100 stanowisk w manufakturze w Le Locle i podobna liczba miejsc pracy w międzynarodowej sieci sprzedaży i dystrybucji.
Dyrektor generalny Benoît de Clerck wskazał na infrastrukturę przemysłową i handlową zaprojektowaną dla znacznie większych wolumenów niż obecne. W wypowiedzi dla „The Business of Fashion” przyznał również, że przy dotychczasowej strukturze kosztów przedsiębiorstwo nie jest w stanie osiągnąć progu rentowności i zakończyć okresu powtarzających się strat.
Pisałem o Zenith w osobnym artykule i szkoda się powtarzać. Wystarczy stwierdzić, że sytuacja jest na tyle poważna, iż myślałbym raczej o świecach niż szampanie.
Najbardziej interesujący jest jednak proponowany kierunek restrukturyzacji. Zenith zamierza przesunąć ofertę w stronę jeszcze droższych, bardziej ekskluzywnych zegarków.
Czyli próbować rozwiązać problem niewystarczającego popytu poprzez sprzedaż mniejszej liczby droższych produktów.
To może się udać, ale pod jednym warunkiem: że znajdzie się wystarczająca grupa klientów gotowych je kupować.
Samo podniesienie ceny nie tworzy bowiem rynku.
Branża już podejmuje trudne decyzje
Zenith nie jest odosobnionym przypadkiem.
W lutym 2025 roku szwajcarskie media, między innymi „Bilanz” i „Handelszeitung”, informowały o decyzji dotyczącej wygaszenia działalności marki Carl F. Bucherer, przejętej przez Rolex wraz z siecią Bucherer w 2023 roku.
Według ustaleń dziennikarzy marka przez lata nie osiągała rentowności. Nie wszystkie informacje dotyczące zamknięcia zostały wówczas oficjalnie potwierdzone, dlatego należy odróżnić doniesienia o zakończeniu działalności od formalnej likwidacji spółki.
Jeszcze bardziej jednoznaczny przykład stanowi Baume & Mercier.
1 lipca 2026 roku Richemont sfinalizował sprzedaż tej marki włoskiej grupie Damiani. Nowy właściciel dysponuje własną siecią dystrybucji zegarków i biżuterii, co może pozwolić na ograniczenie kosztów sprzedaży i wykorzystanie istniejącej infrastruktury.
Z kolei Ulysse Nardin i Girard-Perregaux od 2022 roku funkcjonują poza Kering, w ramach Sowind, po wykupie menedżerskim.
Już w 2024 roku grupa korzystała ze skróconego czasu pracy, aby uniknąć większych zwolnień. W listopadzie 2025 roku ogłosiła jednak redukcję 26 stanowisk. Zatrudniała wówczas około 410 osób na całym świecie.
Nie oznacza to, że obie marki są niewypłacalne. Pokazuje natomiast, że niezależność od wielkiego konglomeratu wymaga dostosowywania kosztów do rzeczywistej sytuacji rynkowej.
Jeszcze inną drogę wybrał Jaquet Droz, który odszedł od klasycznej produkcji seryjnej i rozbudowanej dystrybucji w stronę indywidualnych, bardzo drogich zamówień.
Patrząc z perspektywy biznesowej, może to być całkiem racjonalna zmiana modelu działalności.
Przypadki te łączy jedno: utrzymywanie dotychczasowego sposobu prowadzenia biznesu nie jest już oczywistym rozwiązaniem.
Kto następny? Kandydaci do „rzezi niewiniątek”
W branżowych kuluarach coraz częściej wymienia się konkretne nazwy. I nie są to bynajmniej nieznane manufaktury, ale przedsiębiorstwa, których zegarki od dziesięcioleci zajmują miejsca w najbardziej prestiżowych salonach świata.
Zenith, IWC, Jaeger-LeCoultre, Panerai, Roger Dubuis, Girard-Perregaux, Ulysse Nardin, Breguet czy Blancpain.
Oczywiście sytuacja każdej z tych firm jest inna i nie można wrzucać ich do jednego worka.
Zenith oficjalnie rozpoczął głęboką restrukturyzację, a jego kierownictwo przyznało, że obecny model działalności nie pozwala osiągnąć rentowności.
IWC w sierpniu 2026 roku potwierdziło redukcję 18 stanowisk w Schaffhausen. Nie jest to masowe zwolnienie, zważywszy na około 800 zatrudnionych w tej lokalizacji, ale stanowi sygnał dostosowywania organizacji do zmieniających się warunków.
Warto przy tym zaznaczyć, że według Morgan Stanley sprzedaż IWC miała w 2025 roku wzrosnąć o około 5%. Same zwolnienia nie są więc dowodem załamania sprzedaży marki.
Girard-Perregaux i Ulysse Nardin ograniczały zatrudnienie w ramach Sowind, a ich niezależny model działalności stanowi ciekawy sprawdzian możliwości funkcjonowania poza wielkim holdingiem.
Panerai i Roger Dubuis pozostają z kolei markami, w przypadku których szacunki analityków oraz ogólna kondycja segmentu Specialist Watchmakers Richemontu uzasadniają pytania o rentowność przy obecnej skali działalności.
Podobne pytania można stawiać w przypadku Bregueta i Blancpain ze Swatch Group.
Nie można jednak na podstawie raportu Morgan Stanley przypisywać im konkretnych strat finansowych. Swatch Group zakwestionowała szacunki dotyczące swoich marek, a szczegółowe wyniki operacyjne nie są publiczne.
Jaeger-LeCoultre pozostaje natomiast interesującym przypadkiem manufaktury o ogromnych kompetencjach technicznych i kosztownym zapleczu przemysłowym. Jej rzeczywistego wyniku operacyjnego nie znamy, a Richemont sygnalizował poprawę sytuacji sprzedażowej marki w drugiej połowie ostatniego roku obrotowego.
Nie twierdzę więc, że wszystkie wymienione przedsiębiorstwa przynoszą straty, a tym bardziej, że stoją na krawędzi bankructwa.
Bez znajomości bilansów, przepływów pieniężnych i zobowiązań poszczególnych spółek takie twierdzenie byłoby zwyczajnie nieuczciwe.
Ale postawiłbym inne pytanie.
Czy ktokolwiek naprawdę wierzy, że każda z tych manufaktur, odcięta od finansowego zaplecza obecnego właściciela, byłaby w stanie utrzymać swoją strukturę, obecny wolumen, katalog produktów i sieć sprzedaży?
W niektórych przypadkach odpowiedź może być twierdząca. W innych zapewne wymagałaby bardzo bolesnej restrukturyzacji.
Nie da się jednak nie zauważyć, że coraz częściej mówimy o przedsiębiorstwach, które mają znakomite produkty, ale niekoniecznie równie znakomity model biznesowy.
Dwa bunty przeciwko tradycyjnemu luksusowi
W tym miejscu pojawia się jeden z najciekawszych paradoksów współczesnego zegarmistrzostwa.
Podczas gdy część dużych manufaktur zmaga się ze spadkiem sprzedaży i rosnącymi kosztami, coraz większą uwagę klientów zdobywają dwie grupy producentów, które pozornie nie mają ze sobą nic wspólnego.
Pierwsza oferuje interesujące zegarki w znacznie bardziej przystępnych cenach.
Druga produkuje skrajnie małe serie, często znacznie droższe od zegarków uznanych szwajcarskich manufaktur.
Obie grupy na swój sposób podważają jednak ten sam model biznesowy: przekonanie, że wysoka cena powinna wynikać przede wszystkim z rozpoznawalności marki i jej pozycji w tradycyjnej hierarchii luksusu.
Christopher Ward. Czy za dobry zegarek naprawdę trzeba płacić fortunę?
Christopher Ward to jeden z najbardziej interesujących przypadków ostatnich lat.
Marka założona w Wielkiej Brytanii w 2004 roku od początku rozwijała model sprzedaży bezpośredniej, ograniczając zależność od klasycznej, kosztownej sieci dystrybucji.
Zamiast przeznaczać ogromne budżety na reklamę, ambasadorów i prestiżowe butiki, skoncentrowała się na produkcie oraz bezpośredniej relacji z klientem.
Początkowo była jedną z wielu młodych marek, które zaczęto określać mianem mikrobrandów. Dziś trudno już traktować ją jako mikroskopijnego producenta.
Według Morgan Stanley/LuxeConsult Christopher Ward osiągnął w 2025 roku około 51 mln CHF sprzedaży, notując wzrost o 50% i sprzedając około 39 tys. zegarków. Po raz pierwszy znalazł się wśród 50 największych szwajcarskich marek według tego zestawienia.
Christopher Ward nie próbuje przekonać klientów, że jest nowym Rolexem. Proponuje im coś innego: ciekawy projekt, wysoką jakość wykonania, szwajcarskie mechanizmy i cenę, którą można znacznie łatwiej uzasadnić parametrami produktu.
Co istotne, nie chodzi wyłącznie o tanie zegarki. Model C1 Bel Canto pokazał, że firma potrafi zaoferować również bardziej zaawansowane rozwiązania techniczne w cenie istotnie niższej od typowych dla podobnych komplikacji u tradycyjnych producentów.
Podobne podejście, choć realizowane na różne sposoby, można dostrzec w działalności NOMOS, Sinn, Formex, Baltic, Oris czy części oferty Grand Seiko.
Do tego dochodzą nowsze marki, takie jak Norqain, założona w 2018 roku i produkująca już kilka tysięcy zegarków rocznie. „The Economist” wskazuje ją jako przykład producenta, który zamiast wielowiekowego dziedzictwa próbuje budować atrakcyjność poprzez nowe materiały, wzornictwo i techniczne rozwiązania.
Nie wszystkie te firmy są mikrobrandami, nie wszystkie stosują sprzedaż bezpośrednią i nie wszystkie mają taką samą rentowność. Łączy je raczej to, że przedstawiają klientowi alternatywne uzasadnienie ceny.
W ich przypadku sam produkt ma odgrywać większą rolę niż obietnica awansu w świecie luksusu.
I być może właśnie to jest powodem, dla którego część kolekcjonerów coraz głośniej krytykuje nieustanne podwyżki cen tradycyjnych producentów.
Bo coraz częściej pojawia się pytanie, czy za kilka tysięcy euro więcej klient rzeczywiście otrzymuje lepszy zegarek, czy jedynie droższe logo.
Grönefeld i Laurent Ferrier. Dlaczego płacić fortunę za zegarek produkowany w tysiącach sztuk?
Na drugim krańcu rynku obserwujemy pozornie odwrotną tendencję.
Rosnące zainteresowanie niewielkimi niezależnymi manufakturami, takimi jak Grönefeld, Laurent Ferrier, Kari Voutilainen, Rexhep Rexhepi, Simon Brette czy MB&F.
Ich zegarki nie są tanie. Często kosztują kilkadziesiąt, a nawet kilkaset tysięcy franków.
Jednak klient kupuje tu coś innego niż w przypadku tradycyjnej manufaktury produkującej dziesiątki tysięcy zegarków rocznie.
Kupuje bezpośredni związek z twórcą, ograniczoną produkcję, indywidualne rozwiązania techniczne, a często także możliwość kontaktu z człowiekiem, który rzeczywiście odpowiada za projekt i powstanie zegarka.
Bracia Bart i Tim Grönefeld, działający w holenderskim Oldenzaal, deklarowali roczną zdolność produkcyjną swojej głównej manufaktury na poziomie zaledwie 70–80 zegarków.
Laurent Ferrier stanowi przykład jeszcze bardziej interesujący z ekonomicznego punktu widzenia.
Według informacji opublikowanych przez „Forbes Argentina” manufaktura wyprodukowała w 2025 roku 570 zegarków. We wcześniejszej rozmowie z „Europa Star” dyrektor generalny Florent Perrichon deklarował, że przedsiębiorstwo jest rentowne, nie jest zależne od zewnętrznego finansowania i nie zamierza budować własnej sieci butików.
Zamiast finansować dziesiątki butików, rozbudowane struktury marketingowe i produkcję na zapas, firma może koncentrować się na niewielkiej liczbie klientów i odpowiedniej marży jednostkowej, wykorzystując wyselekcjonowanych partnerów handlowych.
Oczywiście nie każdy niezależny zegarmistrz prowadzi rentowny biznes. Ograniczona produkcja i wysoka cena nie gwarantują sukcesu, a rozwój własnych mechanizmów może być niezwykle kosztowny.
Ale te przykłady pokazują, że można rozwijać manufakturę inaczej niż przez nieustanne zwiększanie wolumenu i rozbudowę infrastruktury.
Co ciekawe, nawet najbardziej uznani niezależni twórcy dostrzegają potencjał znacznie przystępniejszego segmentu.
Max Büsser już w 2021 roku uruchomił M.A.D.Editions, początkowo jako projekt dla społeczności związanej z MB&F. Później oferta została poszerzona o zegarki dostępne dla szerszej grupy miłośników. Jednym z nich jest M.A.D.2, zaprezentowany w 2025 roku w cenie 2900 CHF plus VAT, wyposażony w mechanizm La Joux-Perret z modułem opracowanym przez MB&F.
Podobną drogę wybrali bracia Grönefeld, którzy w 2024 roku stworzyli osobną markę Grøne, prezentując model Manueel One w cenie 2150 EUR bez podatków, wyposażony w zmodyfikowany mechanizm Sellita SW210.
W obu przypadkach nie chodziło o sprzedaż uproszczonej wersji najdroższego zegarka, lecz o stworzenie osobnego produktu o innym modelu kosztowym i produkcyjnym.
To pokazuje, że nawet twórcy najbardziej ekskluzywnych zegarków potrafią zaoferować interesującą, autorską koncepcję za ułamek ceny modeli swoich głównych manufaktur.
Nie trzeba koniecznie opracowywać kolejnego skomplikowanego mechanizmu, żeby stworzyć zegarek, który wzbudzi ogromne zainteresowanie.
Czasem większą innowacją biznesową jest zmiana sposobu projektowania, wytwarzania i sprzedawania produktu niż opracowanie kolejnego kalibru.
Czy kolekcjonerzy odwracają się na przykład od Patka i Vacheron Constantin?
Byłoby przesadą twierdzić, że sukces niewielkich manufaktur oznacza masową ucieczkę klientów od wielkich producentów.
Patek Philippe pozostaje jedną z najsilniejszych marek zegarkowych świata. Rolex i Audemars Piguet również utrzymują wyjątkową pozycję.
Jednak dla części kolekcjonerów tradycyjny luksus przestaje być jedyną atrakcyjną propozycją.
Vacheron Constantin produkuje dziesiątki tysięcy zegarków rocznie. Patek Philippe również działa na skali nieporównywalnej z niewielkim atelier niezależnego zegarmistrza.
Dla przeciętnego klienta są to produkty skrajnie ekskluzywne. Dla kolekcjonera posiadającego już kilka zegarków tych marek kolejny egzemplarz nie musi być czymś szczególnie wyjątkowym.
Właśnie tutaj pojawia się przestrzeń dla niezależnych twórców.
Kolekcjoner może uznać, że zamiast kolejnego zegarka dużej manufaktury woli produkt wykonany przez niewielki zespół, w liczbie kilkudziesięciu egzemplarzy rocznie.
Nie musi kierować się ceną ani wartością odsprzedaży. Czasem jest gotów zapłacić więcej za techniczne rozwiązanie, indywidualność projektu albo bezpośrednią relację z twórcą.
Dlatego sukces Christopher Ward oraz niewielkich manufaktur pokroju Grönefeld czy Laurent Ferrier, choć odbywa się na zupełnie różnych poziomach cenowych, może mieć wspólną przyczynę.
W obu przypadkach klient poszukuje bardziej bezpośredniego związku pomiędzy ceną a tym, co rzeczywiście otrzymuje.
Jeden szuka lepszej relacji jakości do ceny. Drugi większej indywidualności i autentycznej rzadkości.
Obaj coraz częściej pytają, ile wartości zawiera sam zegarek, a ile stanowi koszt utrzymywania wielkiej struktury i premia za rozpoznawalność marki.
Rynek wtórny przestał być niewygodnym dodatkiem
Przez dziesięciolecia producent mógł w znacznym stopniu kontrolować sposób prezentowania ceny i wartości swojego zegarka.
Dziś klient w kilka minut może sprawdzić ceny podobnych egzemplarzy na Chrono24, WatchCharts czy innych platformach.
Wysoka cena katalogowa nie jest już jedynym punktem odniesienia.
Według WatchCharts średnia ważona różnica pomiędzy cenami katalogowymi a rynkowymi dla 22 analizowanych modeli Ulysse Nardin wynosi około 48,9% na niekorzyść rynku wtórnego.
Dla porównania, według tego samego zestawienia aktualne modele Patek Philippe notują średnią premię wobec cen katalogowych na poziomie około 24%, a Rolexa około 15%. Z kolei Vacheron Constantin wykazuje średnie dyskonto wynoszące około 25%, a IWC blisko 39%.
To znaczące różnice.
Nie oznaczają jednak, że każdy zegarek danej marki zachowuje się tak samo. Poszczególne referencje potrafią osiągać zupełnie odmienne ceny, a wyniki WatchCharts dotyczą wybranych aktualnie produkowanych modeli i rynku amerykańskiego.
Nie należy również mylić spadku wartości na rynku wtórnym z rabatem stosowanym przez autoryzowanego dealera.
Jednak jeśli kupujący wie, że wybrany zegarek można nabyć na rynku wtórnym znacznie taniej, producent musi zaoferować przekonujący powód zakupu nowego egzemplarza.
Może nim być gwarancja, obsługa, personalizacja, dostępność konkretnej wersji albo odpowiednio silne preferencje wobec marki.
Sam argument prestiżu nie zawsze wystarcza.
Co więcej, rynek wtórny staje się coraz ważniejszym elementem całej branży. Rolex rozwija program Certified Pre-Owned, w którym używane zegarki są weryfikowane i sprzedawane z gwarancją przez autoryzowanych partnerów.
Najsilniejsi producenci zaczynają więc uczestniczyć także w dalszym cyklu życia swoich produktów.
Dla marek, których zegarki tracą znaczną część wartości bezpośrednio po zakupie, stanowi to dodatkową presję konkurencyjną.
Największy przegrany może nie mieć własnej marki
W dyskusji o przyszłości zegarmistrzostwa niemal zawsze koncentrujemy się na Rolexie, Omedze, Patku, IWC czy Zenith.
Tymczasem jedną z najpoważniejszych konsekwencji zmian może być osłabienie całego ekosystemu dostawców.
We wrześniu 2025 roku szwajcarski przemysł zegarkowy zatrudniał 64 807 osób, o 835 mniej niż rok wcześniej. Szczególnie silne spadki zatrudnienia dotknęły tradycyjne regiony przemysłowe, w których funkcjonują producenci komponentów, narzędzi i podzespołów.
Kiedy duża marka ogranicza produkcję z 20 tys. do 10 tys. zegarków rocznie, może próbować poprawić rentowność przez podnoszenie cen i zmianę oferty.
Ale jej dostawca, utrzymujący maszyny i personel przygotowany do produkcji kilkudziesięciu tysięcy elementów, nie zawsze może zareagować w podobny sposób.
Im skuteczniej szwajcarskie zegarmistrzostwo przesuwa się w stronę produktów bardzo drogich i niskoseryjnych, tym większe może być ryzyko osłabienia szerokiej bazy przemysłowej, która przez dekady umożliwiała jego rozwój.
Niektóre przedsiębiorstwa już dywersyfikują działalność w stronę technologii medycznych, jubilerstwa i mikroinżynierii dla innych sektorów.
Ale nie wszyscy mają taką możliwość.
Powstaje więc paradoks: poszczególne marki mogą poprawiać rentowność poprzez ograniczanie wolumenów, jednocześnie osłabiając cały system dostaw, od którego zależy ich przyszła zdolność produkcyjna.
Co więcej, sukces niewielkich niezależnych manufaktur nie musi rekompensować utraty zamówień od wielkich producentów.
Atelier produkujące 100 zegarków rocznie może znakomicie prosperować, ale nie zastąpi dostawcy zamówień przemysłowych na dziesiątki tysięcy komponentów.
Za kilkanaście lat problemem nie musi być brak klientów na zegarek za 200 tys. franków.
Problemem może okazać się utrzymanie szerokiego systemu specjalistycznych kompetencji, narzędzi i dostawców, jeśli rynek seryjnych zegarków będzie się nadal kurczył.
To właśnie ten aspekt uważam za jeden z najbardziej niedocenianych problemów szwajcarskiego zegarmistrzostwa.
Można bowiem utrzymać prestiż i znakomite wyniki kilku wielkich marek, a jednocześnie stopniowo tracić przemysłowe podstawy, na których zbudowano sukces całej branży.
Cła, Chiny i złudzenie odbicia
We wrześniu 2026 roku eksport szwajcarskiego przemysłu zegarkowego wzrósł o 11,7% w porównaniu z rokiem wcześniejszym.
Po dziewięciu miesiącach jego wartość osiągnęła 19,5 mld CHF, co oznacza wzrost o 2,7%.
Czy to dowód, że najgorsze już minęło? Niekoniecznie.
We wrześniu eksport do Stanów Zjednoczonych wzrósł aż o 85,7%, podczas gdy do Chin kontynentalnych spadł o 14,2%.
Tak ogromna różnica ma konkretne przyczyny.
W sierpniu 2025 roku Stany Zjednoczone wprowadziły dodatkowe cła na szwajcarskie towary w wysokości 39%. Dopiero w listopadzie uzgodniono obniżenie stawki do 15%, a odpowiednie zmiany weszły w życie w grudniu, z zastosowaniem od 14 listopada 2025 roku.
Zaburzyło to kalendarz dostaw, zatowarowanie dystrybutorów i porównywalność danych rok do roku.
W dodatku statystyki eksportowe pokazują produkty opuszczające Szwajcarię, ale absolutnie nie zegarki kupione w danym miesiącu przez ostatecznych klientów.
Wzrost eksportu może wynikać z uzupełniania magazynów, przesunięć logistycznych albo niskiej bazy porównawczej.
Dla oceny kondycji marki ważniejsze pozostają rzeczywista sprzedaż klientom końcowym, marża operacyjna, rotacja zapasów i przepływy pieniężne.
Do tego dochodzą silny frank szwajcarski, wysokie ceny złota i komponentów oraz niepewność na rynku chińskim.
Branża może więc doświadczać okresowego „odbicia” sprzedaży, nie rozwiązując swoich problemów strukturalnych.
A powrót słupków na korporacyjnych prezentacjach do koloru zielonego nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorstwa zaczęły rzeczywiście lepiej zarabiać.
Najtrudniejsze pytanie: czy ta marka zarabiałaby samodzielnie?
Wielkie grupy kapitałowe mogą przez lata finansować działalność marek o niskiej rentowności, utrzymywać kosztowne zaplecze produkcyjne i pokrywać wydatki na rozwój kolejnych mechanizmów.
Ale warto zadać pytanie, które zbyt rzadko pojawia się w oficjalnych branżowych dyskusjach, za to bardzo często krąży w kuluarach.
Czy dana marka byłaby rentowna, gdyby musiała samodzielnie finansować fabrykę, mechanizmy, marketing, dystrybucję, zapasy i obsługę posprzedażową?
Czy jej sieć butików zarabia na siebie?
Czy koszt opracowania kolejnego autorskiego kalibru znajduje uzasadnienie w możliwym do osiągnięcia wolumenie?
Czy klienci rzeczywiście akceptują ceny katalogowe?
I wreszcie: gdyby taka marka dziś nie istniała, czy niezależny inwestor byłby gotów wyłożyć własny kapitał na zbudowanie identycznego przedsiębiorstwa?
To ostatnie pytanie wydaje mi się najważniejsze.
Bo można bez końca opowiadać o tradycji, historii, wyjątkowych rozwiązaniach technicznych i dziedzictwie wielkich manufaktur. Można również finansować kolejne lata strat, licząc na odwrócenie koniunktury.
Ale w pewnym momencie ktoś musi policzyć, ile to wszystko kosztuje i czy rzeczywiście ma ekonomiczny sens.
A jeśli odpowiedź okaże się negatywna, sam prestiż nie zapłaci pensji, faktur ani rachunków za utrzymanie fabryki.
Nowa definicja sukcesu
Najbliższe lata pokażą, które marki potrafią dostosować się do nowych realiów.
Część będzie nadal znakomicie zarabiać dzięki wyjątkowej pozycji rynkowej, wysokiemu popytowi i umiejętnemu zarządzaniu podażą.
Inne wybiorą model niewielkich manufaktur produkujących na indywidualne zamówienie.
Jeszcze inne będą musiały ograniczyć katalogi, zredukować sieci sprzedaży, korzystać z zewnętrznych mechanizmów albo całkowicie zmienić sposób prowadzenia działalności.
Niektóre mogą nawet zniknąć.
Nie sama wielkość produkcji przesądzi jednak o ich przyszłości. Można rentownie produkować kilkaset zegarków rocznie, a można mieć problemy ze sprzedażą kilkudziesięciu tysięcy.
Podobnie nie każda firma produkująca wyjątkowo drogie zegarki jest automatycznie dobrym biznesem, a nie każda oferująca przystępne ceny musi konkurować wyłącznie niską marżą.
Decydująca będzie relacja pomiędzy rzeczywistym popytem, osiągalną ceną i pełnym kosztem prowadzenia przedsiębiorstwa.
Zmienia się również sam klient.
Na jednym końcu rynku coraz częściej poszukuje dobrej relacji ceny do jakości, przejrzystości i produktu, którego wartość można łatwo uzasadnić.
Na drugim chce czegoś naprawdę indywidualnego, czego nie może zaoferować nawet najbardziej prestiżowa marka produkująca dziesiątki tysięcy egzemplarzy rocznie.
Najtrudniejszą sytuację mogą mieć producenci pozostający pomiędzy tymi światami: zbyt kosztowni, by skutecznie konkurować wartością produktu, a jednocześnie niewystarczająco wyjątkowi, by uzasadnić ceny najwyższego segmentu.
W tym sensie szwajcarskie zegarmistrzostwo nie ma problemu z brakiem znakomitych zegarków.
Ma problem z tym, że znakomity zegarek nie zawsze oznacza znakomity biznes.
I chyba właśnie to jest najważniejszą lekcją płynącą z obecnej sytuacji branży.
Współczesny luksus ma bowiem dwa rachunki do zapłacenia.
Pierwszy wystawia klient, który coraz częściej chce wiedzieć, dlaczego produkt kosztuje tak dużo.
Drugi wystawia ekonomia, która pyta producenta, czy przy tej cenie potrafi jeszcze zarobić.
Bo dzisiejszy klient może nadal kochać opowieści.
Ale coraz częściej sprawdza przypisy.
Źródła i podstawa danych
Stan na 2 listopada 2026 roku. Szacunki Morgan Stanley/LuxeConsult dotyczące poszczególnych marek nie są audytowanymi sprawozdaniami finansowymi. Deklaracje rentowności prywatnych manufaktur również nie zastępują takich sprawozdań.
Federation of the Swiss Watch Industry FH, oficjalne statystyki eksportowe, dane za 2016, 2025 i wrzesień 2026.
Deloitte, Swiss Watch Industry Insights 2026: Spotlight on the Supplier Universe, 30 września 2026.
The Economist, The Swiss watch industry is shrinking—but getting swankier, 1 października 2026.
McKinsey / The Business of Fashion, The State of Luxury 2025, styczeń 2025.
Bain & Company / Altagamma, Luxury Goods Worldwide Market Study 2025, listopad 2025.
Morgan Stanley/LuxeConsult, omówienie rankingu 2025 przez Hodinkee, 25 lutego 2026.
Swatch Group, oficjalna polemika z Morgan Stanley, 27 lutego 2026.
Hermès International, wyniki za dziewięć miesięcy 2026 roku.
Le Temps, restrukturyzacja Zenith, 22 października 2026; The Business of Fashion, 22 października 2026; Reuters, 23 października 2026.
JCK, doniesienia dotyczące Carl F. Bucherer, luty 2025.
Richemont, zakończenie sprzedaży Baume & Mercier, 1 lipca 2026.
Swissinfo / Keystone-SDA, redukcja zatrudnienia w Sowind, 25 listopada 2025.
Schaffhauser Nachrichten, redukcja zatrudnienia IWC, 21 sierpnia 2026.
Le Temps, zmiany struktury zatrudnienia w przemyśle zegarkowym, 16 grudnia 2025.
WatchCharts, Value Retention by Brand, zestawienie cen katalogowych i rynku wtórnego.
Watch Insider, rozmowa z Mikiem France'em o Christopher Ward, 2026.
Europa Star, Laurent Ferrier’s Steady Rise to Success, wrzesień 2025, oraz Forbes Argentina, Laurent Ferrier, 2026.
Hodinkee, M.A.D.Editions M.A.D.2, marzec 2025.
Rząd Szwajcarii, obniżenie amerykańskich ceł, 10 grudnia 2025.